Rentmeesters of heersers

BBCreationFigureslARGEVoor de fundamentalisten die de Bijbel zo letterlijk nemen komt er in Genesis een mooi punt van discussie vrij. De oude vertalingen zeggen dat wij of heersers over de aarde zijn die de aarde moeten onderwerpen aan ons regime of we zijn rentmeesters. Ik ben zelf altijd een groot voorstander van rentmeesterschap geweest. Je huurt een pand van iemand en zorgt er goed voor, juist ook omdat het niet je eigendom is.

Nu hebben we, naar goed Amerikaans Gristelijk Prosperity Kapitalistisch voorbeeld, in de afgelopen 50 jaar meer van de natuur stuk gemaakt dan in de miljoenen jaren ervoor. Er zwerft een plastic bol zo groot als de stad van Utrecht in de oceaan, meer dan 80% van de zee is leeg en stuk gevist. Ik kan nog uren doorgaan over de tropische wouden, bio-industrie, bestrijdingsmiddelen, transportvervuiling voor voedsel, de luchtvervuiling en de energiebronnen die wij nodig hebben om ons bizar luxe leven op peil te houden.

Dit blogje van een favoriete schrijver van mij reflecteert er mooi op. Wij kunnen de aarde niet redden. De natuur overleeft ons!

Even terug naar de fundamentalisten. Ik ging even graven in Genesis in de hoop het tegenovergestelde tegen te komen. Ik hoopte natuurlijk dat mijn thesis van dit stuk en mijn Ecologische inslag in het leven onderbouwd zou woorden door een lang niet meer gebruikte oorspronkelijke tekst. Helaas! Wat staat er namelijk in de grondtekst: Gij zult de aarde onderwerpen.

Ik doe even een ‘voorgangertje’ die op zondagochtend een grondtekstje gebruikt om slim over te komen. Het woord in 1 Genesis 28 is ‘Kabash’ en betekend meerdere dingen zoals; ‘neerwerpen’, ‘overwinnen’, ‘onderwerpen’, ‘binden’, ‘onderdrukken’ en dergelijke. Kwalitatief uitermate teleurstellend momentje kan ik u zeggen. Tenzij ik de Bijbel niet extreem letterlijk neem of het in de cultuur zie waarin het geschreven is heb ik nu een fundamenteel conflict met het boek waar ik mee opgroeide.

Voorop gesteld heeft de ‘Katho, Amerikaanso, Gristo, Prospi, Kapita stroming’ van de heilige drieëenheid Me, Myself and I (of I, Possess (and am therefore) Happy) ons veel meer beïnvloed dan welk gedachtengoed ook. Niet waar? Kijk om u heen, nederig mens, en aanschouw uw luxe voortkomend uit het kapitalisme waar u groot mee geworden bent. Dat bestaan kan alleen vanuit een kijk op de aarde als iets dat onderworpen moet worden, ten dienste staat van de hoogste op de planeet, de mens. Koste wat het kost moet de aarde leveren. Alles wordt vernietigd om ons heel te maken.

Het kan ook bekeken worden als Babylonisch scheppingsverhaal, in een tijd geschreven waarin de man met zweet op zijn rug het land moest bewerken. De aarde moest onderwerpen, een strijd aan ging met de elementen om voor het gezin eten op de plank te krijgen. Mano-a-Naturo. Een strijd die de man altijd verloor op het moment dat de natuur het op haar heupen kreeg. Een strijd waar Darwin nog wel wat over te zeggen had. Waar de man respect had voor hetgeen hij probeerde te onderwerpen omdat het geen negatieve inclinatie had. Omdat het besef van afhankelijkheid van diezelfde natuur bestond.

Letterlijk nemen is een heerlijk excuus om door te gaan met je Eco-zondige lifestyle, zoals je altijd hebt gedaan. Figuurlijk en cultuur contextueel bekijken en je bent opeens verantwoordelijk voor meer dan je denkt, rentmeester!

Rogier Dijk is GG-lezer en was graag een eigen ecorubriek op deze site begonnen.

Advertenties

9 responses to “Rentmeesters of heersers”

  1. afolus says :

    Dat merk je meteen: er schuilt een succesvolle televisiedominee in Rogier Dijk.
    Kenner van de grondtekst, overtuigend, hier en daar een moeilijk woord en een perfecte afsluiter…😇

  2. ajamu says :

    Gen. 1:16. daar is de eerste keer dat het woord heersen in de bijbel voorkomt. En waar gaat het over? Over zon, maan en sterren die over de nacht heersen. En ze heersen door licht te geven op aarde. De aarde die gemaakt is als woonplaats voor de mens. Het heersen van zon, maan, sterren is een dienst aan de mens. Het is een heersen dat levenscondities schept, en niet een onderdrukkend heersen. Het is een heersen dat werkt voor het welzijn van de mens. Het is een heersen dat in dienst staat van de mens. Zo is natuurlijk ook even daarna het ‘gezag’ van de mens over de aarde bedoeld. De zorg voor, het functioneren van…. Het is niet voor niets dat de Grote Koning kwam als een dienaar. Dat thema begint hier al. Laat je niet in de war brengen doordat gezag na de zondeval een begrip is dat bijna volledig wordt gekleurd door onze angst voor de ander sedert de zondeval en dus onze behoefte de ander te controleren, macht te hebben. Dus juist eco zijn (….) maar je tegelijk niet wijs maken dat het paradijs daarmee terugkomt. Het blijft pappen en nathouden. Maar als we dan toch worstelen, laten we dan wel de goede kant uit worstelen….

  3. bramvandijk says :

    Waarom is het zo belangrijk om je eigen al vaststaande overtuigingen in de bijbel terug te vinden? Dat de bijbel iets anders bleek te zeggen zorgde er immers ook niet voor dat Rogier zijn eco-geloof dan maar vaarwel zegde. Dus als de bijbel tocj geen autoriteit heeft, waarom kan het dan nog van belang zijn om je eigen ideeën erin terug te lezen…

  4. Wilfred says :

    @Ajamu: Het is een beetje een wonderlijke claim dat de aarde er is voor de mens en de zon en de maan en de sterren dienstbaar zijn ‘aan de mens’. Dan moet je toch wel heel wat wetenschappelijke inzichten naast je neerleggen.

    Als je dat alleen bedoelt als een contextuele exegese, dan bevestig je Rogiers punt. Alles staat in dienst van de mens, de mens als middelpunt van de kosmos. Misschien is het beter dat idee los te laten en een ander paradigma te vinden?

    Er is in het vers over het heersen door het kleinere en grotere licht overigens weinig te vinden dat die uitleg van ‘heersen’ rechtvaardigt. Ze geven licht op de aarde, heersen over de dag en de nacht en maken er scheiding tussen. Dat ze ook hun nut hebben voor de mensen, betekent niet dat je het woordje ‘heersen’ daarmee kunt inkleuren. Tenzij je wilt betogen dat het stukje tekst “dat zij zijn tot aanwijzing zowel van vaste tijden als van dagen en jaren” parallel moet worden opgevat aan het “heersen”.

    Er is echter wel aanleiding om dat ‘heersen’ wat in betekenis te beperken (en misschien dus wel uit te leggen als ‘(goed) beheer voeren over’), b.v. door teksten zoals Gen. 24: 2. De knecht van Abraham heersde (zelfde woord ‘mashal’) over alles wat hij had. Hij zal dat zeker niet hebben gedaan zonder de de wensen van zijn meester in ogenschouw te nemen. Sterker nog: het verhaal laat heel duidelijk zien dat hij zijn meester uitermate trouw dient en zijn belangen behartigt.

  5. olivieroprecht says :

    Duurzaamheid heb ik al sinds een jaar of zeven herkend als noodzakelijk. Zelf fan van zonnepanelen, een en ander over geschreven. Maar er zijn vele andere gebieden waar nog grotere stappen gemaakt kunnen worden.
    Heersen, onderwerpen is niet per definitie negatief. Er is wel helaas scheefgroei mogelijk en duidelijk. We zien in bijbel echter duurzame restricties over omgang met akkers, dieren en. En de omgeving tijdens oorlogen. Uiteraard is er verschil in duurzaam gebruiken en verspillen, verbruiken. Heeft ook het kapitalisme en economisch denken zijn rol in, dat ontstond in tijd dat grenzen aan groei nog niet of amper werden overwogen. Het christendom speelde zeker een rol hierin, maar niet de enige, en wederzijdse beinvloeding was niet altijd heilzaam.
    Maar zeker, er is nog een wereld te winnen om duurzaamheid integraal op te nemen in mainstream theologie.

  6. Peter H says :

    Ik ben in het verleden actief geweest binnen de kerkelijke milieubeweging. Ik interviewde ooit rabijn Soetendorp. Die had een mooie uitleg over het waarom van het ‘heersen’ in Genesis. Volgens hen was die opdracht van God bedoeld om de mens, die toen nog overweldigt door de nog grotendeels onverklaarbare natuurverschijnselen en daaruit voorkomende angst voor of aanbidding van die natuur, te verheffen. Niet de baas spelen, maar ook niet ‘speelbal’ zijn verpersoonlijkte natuurverschijnselen.

    Maar goed, de aarde als een huurhuis. Nu ben ik zeer recent van huurhuis naar koophuis gegaan. Je zorgt voor je huurhuisje, maar echt de boel mooi verbouwen doe je niet. Ook val je terug op de grote Huurbaas voor het grote onderhoud.
    In mijn koophuis voel ik mij compleet verantwoordelijk voor de hele zaak. Moet het helemaal zelf, kan er wat moois van maken.
    Zoals ik in mijn persoonlijke leven tegenwoordig ook zonder de Baas mij veel verantwoordelijk en authenieker voel, zo zie ik voor de planeet toch ook wel een voordeel om van een huurhuis naar een koophuis over te gaan.

  7. Kees Bloed says :

    Nu klim ik toch even in het toetsenbord…
    Je doet alsof de letterlijke tekst ons alleen maar tot een vorm van heerschappij kan aanzetten die per definitie negatieve gevolgen heeft. Ik snap je punt wel dat sommigen de letter verkeerd gebruiken, maar de interpretatie van jouw tekst hoeft niet zo negatief uitgelegd te worden.
    – De opdracht wordt gegeven op een plaats waar heel de schepping als domein van de mens is ingericht, inclusief de verbrokenheid die we vinden in het ‘ra’ (kwaad, die foute boom, weet je wel)
    – De praktische uitwerking van de opdracht staat erbij: ‘geniet! en leef en maak het gezellig door nog meer mensen welkom te heten (de vermenigvuldiging)’ Zorg er alleen voor dat het kwaad er niet bij komt (eet niet van het goed ÉN het kwaad!)
    – Aan wie had God anders moeten zeggen dat hij de schepping moest beheersen? De elementen? De natuur zelf? Hij zelf? En wat dan? Wat mij betreft, dan had ik hier niet graag geweest.

    Het punt is: als de mens een thuis heeft, kan hij dat besturen en onderwerpen aan zijn idee van hoe dat thuis eruit ziet. Soms lukt het aardig om dat thuis (wat beheerst wordt door een mens) er goed uit te laten zien en het kwaad (de verbrokenheid) er minimaal te laten zijn. Vaak ook niet, mee eens… Maar het feit dat ik hier verantwoordelijkheid voor heb gekregen geeft mij wel een identiteit om trots op te zijn.

  8. jopie says :

    Oeeeh, dat punt van bramvandijk is echt heel scherp. You got me thinking, dankjewel. Als ik sowieso pick and choose speel als het gaat om welke stukjes ik wel en niet “waar” vind, waarom zouden die stukjes die ik uitkies dan nog zeggenskracht hebben?

    Er is wel een verschil tussen ‘grote lijnen’ in de bijbel en losse tekjes. Het verhaal van ecofreak is best mooi, maar als er had gestaan “vernietig de aarde” had het me nog niets uitgemaakt, het zijn maar drie woorden. Uit 66 boeken. Het zou me dus ook niet per se uitmaken als er drie woorden stonden die het wel heel erg met me eens waren, maar die woorden zouden zich wel lenen als mooie quote of leuk meditatiedingetje.

    En ik moet zeggen, in ‘grote lijnen’ ben ik niet zo pick and choose-erig. Ik kies wel alleen de grote lijnen die ik zelf leuk vind om mee bezig te zijn, maar ik ben me er heel goed van bewust dat er ook andere grote lijnen zijn waar ik op den duur wel iets mee zal moeten. Bijvoorbeeld: ik houd me bezig met de grote lijn van sociale gerechtigheid, en negeer de grote lijn van een relatief persoonlijke relatie tussen mens en God. Maar ik weet dat die lijn er is en dat ik er ooit weer iets mee moet wil ik mezelf kunnen zien als iemand die zich onder de autoriteit stelt van iets anders dan alleen zichzelf.

    Dus, om antwoord te geven op de vraag van bramvandijk die niet aan mij gesteld werd: Het is leuk om je eigen vaststaande overtuigingen in de bijbel terug te vinden in de vorm van een korte quote oid omdat dat net zo is als een leuke songtekst vinden die je af en toe in je hoofd kunt houden, of een mooi gedicht. Maar mijns inziens kunnen korte teksten uit de bijbel nooit de functie van het bijstellen van je overtuigingen hebben, omdat je altijd naar de grote lijnen moet kijken.

  9. Dirkteur says :

    Eens, dat je moet uitkijken vanuit 1 vertaald woord een hele wereld te scheppen. De meeste dominees die dat proberen verliezen geloofwaardigheid in mijn luisterervaring. Voor het aanpassen van je mening/overtuiging is wat meer gezond verstand nodig dan een los vers, het lijkt of Rogier dat tussen de regels wel aanvoelt (ik lees hem tenminste niet on-corrigeerbaar). ‘Heersen’ roept geen controverse op tussen uitbuiting en de baas zijn, tussen misbruik en genieten, meer: ken je (sterkere) plekje. (Wie snapt anders wat er bedoelt wordt met ‘heersen over vogels’ :-)) Dat roept vanzelf verantwoordelijkheid op. Je kunt dezelfde discussie gaan opzetten als het gaat om leiderschap, hoofd van je vrouw zijn etc.
    Vanuit de tekststructuur van Gen 1 blijkt dat de wereld (incl. heelal) voor de mens wordt gemaakt (vind ik altijd een mooi bewijs voor afwezigheid van marsmannetjes) maar geen gave zonder opgave – al voordat het gezweet in Gen 3 arriveert. Het geeft de meeste mensen duurzame voldoening om constructief en verantwoordelijk bezig te zijn, van lapzwanserij wordt je niet duurzaam gelukkig.