Church of the SubGenius: heilige onzin

HCBOB“The world ends tomorrow and you may die!” Op Amerikaanse universiteiten en in poppodia gaat in 1979 een schreeuwerig pamflet rond. “Are you abnormal?”, vraagt de anonieme schrijver zich daarin af. “Then you are probably better than most people!” De collage stelt een nieuw, superieur soort kerk voor: The Church of the SubGenius. Wat die kerk precies belijdt? Het pamflet maakt het niet direct duidelijk.

Ene J.R. “Bob” Dobbs belooft ‘action, thrills, success in sex and business’ en ‘instant answers to everything’. Over religieuze bijeenkomsten of ethisch handelen rept het ‘religieuze pamflet’ met geen woord. “Your secret wishes can be granted in full”, belooft Dobbs, “Once you know what they are! You’ll PAY to know what you REALLY think.”

De Texaanse ‘Reverend Ivan Stang’ schept vier jaar later meer duidelijkheid. ‘Bob Dobbs’, een cartoonfiguur dat in de jaren ’50 van de vorige eeuw Amerikaanse telefoonboeken sierde, is volgens Stang een messiasfiguur. Bob zou aan hem hebben geopenbaard dat hij een sleutelrol speelt in een nabije eindtijd.

Zijn Book of the SubGenius bevat naast het pamflet een krappe tweehonderd pagina’s aan levenslessen en formules voor werelds succes. Daarnaast biedt het lezers voor 20 dollar een levenslang lidmaatschap. Hemelse vrede verdien je daar niet mee, waarschuwt Stang. Daarvoor is het te laat. De Apocalyps is aanstaande en onvermijdelijk.

Een cultgroepje met humor


Stang heeft succes. Zijn boek wordt uitgegeven door het grote Amerikaanse Simon & Schuster. In 1985, twee jaar na de eerste druk, claimt The Church of the SubGenius (geleid door onder meer Stang) vijfduizend betalende leden en 20 duizend sympathisanten. De Church mag zichzelf een religieuze organisatie noemen, eigenlijk is het niet meer dan een cultgroepering met karakteristieke humor. In het pamflet juicht Stang:

‘“SUBGENIUS” Makes Sense, Has Sense, Sells Sense, 
Common Sense, Sense of Humor, Dollars and Cents.’

Aanvankelijk verspreidt die karakteristieke humor zich ‘top-down’. Stang communiceert uitsluitend via zijn boek en lezingen, een student uit Cleveland produceert vanaf 1984 regelmatig een SubGenius‐radioprogramma voor campuszenders. Halverwege de jaren ’90 reïncarneert de religie op internet. Internetfanatici verzamelen zich dan op Usenet-nieuwsgroepen om de ‘openbaringen’ van Stang te bespreken en zelfbedachte grappen uit te wisselen.

Kerk van de discordianisten


Sommige oplettende buitenstaanders merken op dat de parodiereligie niet helemaal uit de lucht komt vallen: SubGeniuses volgen de onnavolgbare patronen van het ‘discordianisme’. Die cultfilosofie uit de jaren ’50 van de vorige eeuw doceert dat de wereld al sinds millennia in de greep is van een grootse samenzwering en derhalve veroordeeld is tot chaos.

Geloven deden de aanhangers natuurlijk niet. De religieuze fantasieën zijn eerder een kapstok voor grappen en parodieën op andere religies. De fictieve Dobbs doet dienst als messias, de fantasieën over eindtijden zijn een ironische parafrase op de Bijbelse openbaringen van Johannes. The Church is een van de eerste ‘discordianistische’ cultgroepen en bovendien een van ’s werelds populairste parodiereligies.

In The Book of the Subgenius ontkent Stang overigens stellig dat zijn religie slechts een grap is. Ja, geeft hij toe, het is een “cult, sort of a joke”. Maar: “It’s a joke you can believe in.”

Als de religie al een doel heeft, is dat niet erg duidelijk omschreven. The Book of the Subgenius ontleent zijn stijl aan ronkende Amerikaanse reclameteksten, evangelicale pamfletten en teksten van complottheoretici. Een duidelijke parodie dus, maar waar was Stang precies op uit? Wilde hij evangelicalen en ufo-believers in hun hemd zetten? Stang heeft het voor iemand die letterlijk onzin verkocht wel aardig ver geschopt. Hij schreef meerdere boeken, verkocht duizenden exemplaren en stichtte een succesvolle internetcultus.

HCBOBzwHet verhaal was echter pas compleet toen de door Bob voorzegde apocalyps, X-Day, in 1998 niet doorging. De beloofde aliens hadden het kennelijk laten afweten. Sommige ‘leden’ kwamen direct met een verklaring: Bob was wel degelijk een profeet, maar had de datum ondersteboven gelezen. De wereld zou niet vergaan in 1998, maar pas in 8661. “Jesus started out as a man and has become clip art”, merkte een SubGenius-pastoor fijntjes op. “’Bob’ started out as clip art and has become a man.”

Robin de Wever (@rdewever) is journalist en godsdienstwetenschapper. Hij studeerde af op religiesatire en werkt sindsdien als redacteur religie en filosofie voor Trouw.nl. De eerdere afleveringen in deze serie kun je hier teruglezen.

Advertenties

16 responses to “Church of the SubGenius: heilige onzin”

  1. afolus says :

    Als types als David Sörensen of Mattheus van der Steen hun organisaties met een dergelijke grappige insteek hadden opgezet dan zou je er om kunnen lachen…

    it’s a joke you can believe in…

    Amen, halleluja en natuurlijk shabba.

    Leuk idee voor de Dwaze Schare.
    En dan posters maken met het gezicht van Gerard Joling (ipv Bob Dobbs)
    Thema van de conferenties “Owowowo, ik houd er zo van…”

  2. Sueigilera says :

    Betalende leden? 5000 * 20$ is toch een leuk bedrag om op te strijken. Wat is de humor daarvan? Wat kregen ze er voor terug?

  3. afolus says :

    Wat krijgen de betalende bezoekers bij VdS er voor terug…..?

  4. Beervis says :

    @afolus
    Een empathische heldenstatus. Dat moet jou goed in de oren klinken.

  5. joost says :

    “Are you abnormal?”, vraagt de anonieme schrijver zich daarin af. “Then you are probably better than most people!”

    Eindelijk…eindelijk.. zal ik dan eens voordeel hebben van mijn abnormaliteit.
    joost

  6. shinshinshun says :

    @beervis
    @afolus is volgens mij meer de nestor van de schare?

    @afolus
    Gerard Joling? O, moet dat nou echt?
    Daar heb ik de kracht niet voor…

    Mag ik Coffe with Jesus voordragen? http://radiofreebabylon.com/Comics/CoffeeWithJesus.php 😉

  7. shinshinshun says :

    @afolus
    Professionele foto’s van hun Leider die net bij de schoonheidsspecialiste is geweest en een vet stoer spiritueel verhaal over een satansbruid! Well, who wouldn’t want that now!

  8. afolus says :

    @shin
    Volgens mij kun je het reclamebureau maandag opdracht geven…
    TV zendtijd vooral bij de regionale zenders in de biblebelt.. 😎

  9. Jeroen Mank says :

    Ik hou me toch maar liever bij het pastafarianisme

  10. Beervis says :

    @Jeroen Mank
    Pasta is altijd goed.

  11. Jeroen Mank says :

    @Beervis zegt : 11 augustus, 2013 om 4:05 pm
    Yup. In ieder geval hebben wij een god om op te vreten 😀

  12. Beervis says :

    @Jeroen Mank
    In wat voor gemeente kerk jij?

  13. Jeroen Mank says :

    Zeg ik toch: pastafarianisme. De kerk van het Vliegende Spaghetti Monster. http://www.venganza.org/

  14. Robin de Wever (@rdewever) says :

    @Jeroen Mank: Waarover volgende week meer!

  15. bramvandijk says :

    @Robin
    Ik kan niet wachten, het vliegend spaghetti monster (gezegend zij zijn gehaktballen en noedelige aanhangsels) verdient het om heel GG over te nemen, al is het maar voor een dag 😉

  16. goedgelovig says :

    @Robin de Wever: Over twee weken spaghetti met gehaktballen, volgende week eerst een vrolijke kruisiging. Mogelijk zijn bijdragen 4 en 5 per ongeluk chronologisch verwisseld.