David Bowie grossiert in afgesleten clichés

bowie-the-next-day-video-608x394De onverslijtbare Engelse rocker David Bowie heeft het weer voor elkaar: een lekker relletje, altijd goed voor de verkoop. In de clip van zijn nieuwste single ‘The Next Day’ figureren zoveel seks, priesters en religieuzen dat YouTube het spoorslags verwijderde. Het bleek een bedrijfsongelukje en de clip was snel weer te zien, nu voorzien van een (kinderlijk eenvoudig te omzeilen) leeftijdscontrole. Jammer dat de taaie rocker niets originelers weet te verzinnen dat het oppiepen van eeuwenoude clichés rond de Hoer van Babylon.

In de clip is David Bowie te zien als een Jezusachtige hippy die staat te zingen in een kroeg annex bordeel waar de clientèle voornamelijk bestaat uit geile priesters-met-boord. Het kerkelijk establishment lijkt dit kerkelijk bordeel goed te keuren, zo niet te runnen, in de aanwezigheid van een in vol ornaat geklede kardinaal. Voordat de priesters zich op de hoertjes storten, kussen ze de ring van de eminentie als vroegen zij vergeving van zonden alvorens die te begaan.

In de marge van het bordeel staat een androgyn kaalhoofdig wezen zichzelf heerlijk tot bloedens toe te geselen. Eén van de knapste prostituees begint vervolgens heftig uit haar gestigmatiseerde handen te bloeden. Iedereen werpt zich om onduidelijke redenen dan op de zanger Bowie die op de tafel klimt om in een van Godswege verschenen lichtstraal de scène te laten bevriezen. Bowie dankt zijn crew en de kijkers om dan in het niets te verdwijnen, waarschijnlijk als knipoogje naar het Hoogfeest van Hemelvaart dat in dezelfde week als de release van ‘The Next Day’ door de christenheid wordt gevierd.

Het meest opvallende element van de clip is ongetwijfeld het beeld dat van deze priesters geschilderd wordt. Zonder uitzondering schildert Bowie deze mannen Gods af als gezonde heteroseksuele mannen in plaats van het zo voor de hand liggende beeld van homoseksuele orgiën of pedoseksuele misdaden. Op dit ene punt moet Bowie echt een compliment krijgen. De priesters zien er zo ‘normaal’ uit dat je er bijna een roeping van zou krijgen.

Maar alle gekheid op een stokje. Deze clip van Bowie slaat werkelijk nergens op. Ik ben niet vies van een stuk humor over God, kerk en religie. Mits het intelligente humor is, bedoeld om de versteende beelden van God te verbrijzelen, de gelovigen enige zelfrelativering aan te reiken en de grootinquisiteur in diezelfde gelovigen in toom te houden. Maar Bowie’s satire op de rooms-katholieke kerk lijkt niet over zichzelf heen te verwijzen, maar alleen naar zichzelf. In die zin lijkt ‘The Next Day’ op de clip ‘Ghost’ van dEUS Ex uit Vlaanderen. Ook in deze clip kon met geen mogelijkheid een intelligent verhaal worden gevonden.

Wie zijn best doet in de clip van Bowie een intelligente en aansprekende boodschap te vinden, kan waarschijnlijk niets anders noemen dan dat de zanger de seksuele moraal van de rooms-katholieke kerk heeft willen aanvallen. ‘They can work with satan while they dress like the saints’ luidt één van de weinige zinnen in het warrige proza van Bowie die nog te begrijpen zijn. Maar ja: priesters uitschelden als mannen met jurken is wel een hypercliché. En de roomse kerk krijgt toch eerder het verwijt dat ze een te strenge moraal heeft dan dat ze orgiën zou faciliteren.

Het beeld van de roomse kerk die Bowie in zijn clip schetst lijkt opvallend veel op dat van de Reformatoren: de katholieke kerk als de Hoer van Babel. Het beeld van de ‘hoer van Babylon’ stamt uit Openbaring 17,1-5 waar staat geschreven:

‘Een van de zeven engelen met de offerschalen kwam op me af en zei: “Ik wil je laten zien hoe de grote hoer die aan talrijke waterstromen zit, veroordeeld wordt. De koningen op aarde hebben ontucht met haar gepleegd, en de mensen die op aarde leven hebben zich bedronken aan de wijn van haar ontucht.” Ik raakte in vervoering, en hij nam mij mee naar de woestijn. Ik zag een vrouw zitten op een scharlakenrood beest vol godslasterlijke namen, met zeven koppen en tien horens. Ze droeg purperen en scharlakenrode kleren en gouden sieraden, edelstenen en parels. In haar hand had ze een gouden beker vol gruwelijkheden, al haar liederlijke wandaden, en op haar voorhoofd stond een naam met een geheime betekenis: ‘Het grote Babylon, moeder van alle hoeren en van alle gruwelijkheden ter wereld.’

Oorspronkelijk sloeg deze ‘hoer’ waarschijnlijk op de in de ogen van (vervolgde) christenen decadentie van de Romeinse elite. In de ogen van de Reformatoren als Luther, Calvijn en Knox sloeg de hoer van Babel echter op de rooms-katholieke kerk. De rijkdom, corruptie, simonie en zeer onchristelijke seksuele moraal van de katholieke elite gaf overigens alle aanleiding tot deze weinig flatteuze associatie.

Luther cum sui zouden verheugd zijn als ze Bowie’s flippica tegen de catholica zouden hebben kunnen zien. Maar geen enkele zichzelf serieus nemende christen – katholiek of niet – zou zich door Bowie’s satire aangesproken moeten voelen. Daarvoor is ‘The Next Day’ teveel een verzameling seksuele fetisj en religieuze clichés.

Frank G. Bosman is cultuurtheoloog en verbonden aan de Tilburg School of Theology. Hij blogt op Goedgezelschap.eu.

Advertenties

16 responses to “David Bowie grossiert in afgesleten clichés”

  1. clickdarkness says :

    Je bedoelt dEUS. Niet teveel computerspelletjes spelen he?
    Het is inderdaad cliche, maar voor mij hoeft het niet altijd grensverleggend te zijn. Ik vind de clip desondanks wel mooi. En als Marion Cotillard de hoofdrol is het wat mij betreft al gauw goed.

  2. clickdarkness says :

    *de hoofdrol speelt

  3. bramvandijk says :

    @Frank G. Bosman

    Luther cum sui zouden verheugd zijn als ze Bowie’s flippica tegen de catholica zouden hebben kunnen zien. Maar geen enkele zichzelf serieus nemende christen – katholiek of niet – zou zich door Bowie’s satire aangesproken moeten voelen.

    Dus Luther is niet een zichzelf serieus nemend christen? Ik wist niet dat de reformatie nog steeds zoveel pijn doet bij katholieken van nu.

  4. peTer says :

    typische insider-reactie. waar maak je je druk om, Frank?
    in plaats van Bowie te bekritiseren kun je je misschien beter afvragen hoe het toch komt dat zoveel niet-christenen zo’n beeld hebben van de kerk. wellicht zit er een kern van waarheid in? en natuurlijk wordt dat uitvergroot in zo’n clipje, erg subtiel zijn die meestal niet.
    Overigens blijkt uit je tekst (‘They can work with satan while they dress like the saints’ luidt één van de weinige zinnen in het warrige proza van Bowie die nog te begrijpen zijn) dat je je niet erg in Bowie hebt verdiept, en dat maakt je betoog er niet sterker op.

  5. Pittig says :

    Wat een cliché reactie van een katholiek op zo’n clip…

  6. Frank G. Bosman says :

    Ik vind de opmerking van @Pittig wel erg leuk 🙂

    @Bramvandijk Ik bedoel dat de Reformatoren VAN TOEN zo dachten, niet de Reformatoren van nu…..

  7. Pittig says :

    Wat zeggen anderen over deze clip?

    “David Bowie has done it again with another amazing music video; this time with the help of actors Marion Cotillard and Gary Oldman.”

    http://www.underthegunreview.net/2013/05/08/music-video-david-bowie-the-next-day/

    En hier een bespreking zoals ik dat eigenlijk bij Frank G. Bosman verwacht had:

    http://www.nme.com/blogs/nme-blogs/5-startling-scenes-from-david-bowies-the-next-day-video

    Daarinwordt bijvoorbeeld ingegaan op Bowie’s relatie met religie, details in de clip die verwijzen naar bepaalde heiligen, de naam van de club die een kader geeft voor dit hele verhaal, bespreking van stigmata in allerlei muziekvideo’s, etc.

  8. Frank G. Bosman says :

    @pittig Hé, de boog kan niet altijd gespannen staan 🙂

  9. Pittig says :

    @ Frank G. Bosman

    🙂

    Ja, lastig als je zelf zo’n hoge standaard zet met allerlei artikelen en besprekingen… 😉

    Maar ook in de bespreking op NME beamen ze wel een beetje wat jij zegt:

    One thing’s sure: we’ll never know if there’s a deeper meaning to ‘The Next Day’ video, though this Bowie quote form 2005 suggests it might just be a bit of fun:

    “I do have a passion for the visual in religious rituals, though, even though they may be completely empty and bereft of substance.”

    http://www.nme.com/blogs/nme-blogs/5-startling-scenes-from-david-bowies-the-next-day-video#yzsX3bfrS269ft5P.99

  10. Pittig says :

    Op de site Decameron — over het boek van Bocaccio — vind je nog een interessant artikel over priesters en seks:

    Concubinage and fornication persisted among the clergy throughout the fourteenth century, and not all authorities (i.e. bishops) made a concerted effort to discover and punish offenders, as they themselves were often engaging in similar behavior (Brundage, 474). According to Jacques Rossiaud, the clergy made up about twenty percent of the clientele of private brothels and bath-houses in Dijon, France during this period, and it seems the situation was similar all throughout Europe (Richards, 35). As a result of such behavior, the “lecherous cleric” was developed as a popular humorous figure by many medieval authors (Richards, 118).

    http://www.brown.edu/Departments/Italian_Studies/dweb/society/sex/sex-clergy.php

  11. Frank G. Bosman says :

    @pittig Dank je wel 🙂

  12. Jeroen Mank says :

    Ik heb de clip niet gezien, maar dit uit de bespreking vat dit ik even niet:
    ” ‘They can work with satan while they dress like the saints’ luidt één van de weinige zinnen in het warrige proza van Bowie die nog te begrijpen zijn. Maar ja: priesters uitschelden als mannen met jurken is wel een hypercliché.”
    Waar scheldt Bowie in deze zin priesters uit als mannen met jurken? Volgens mijn woordenboek betekent ‘to dress’ gewoon je aankleden. Maw mijn vertaling: Ze kunnen werken met satan terwijl ze zich kleden als de heiligen

  13. henkjan37 says :

    @ pittig

    natuurlijk deden ze dat, het zijn ook maar mensen…die nog niet eens mogen trouwen. Overigens snapte iemand als Augustinus dit noodzakelijk kwaad als een onderdeel van de niet getrouwde status. In lijn hiermee was prostitutie in de middeleeuwen toegestaan en pas strafbaar wanneer men getrouwd was. Alleen hebben de reformatoren die perfect werkbare synthese toen verstoort

  14. Paulus says :

    Pittig was me voor. Ik heb niet alle andere reviews gelezen, maar het was me wel opgevallen dat in het begin van de clip “The Decameron” valt te lezen op de deuren van het bordeel. Zie wikipedia voor uitleg. Je moet de clip daarvoor wel stilzetten en door de belichting lezen, voor wie het met eigen thomas-ogen wil zien ;).

    De opmerking “een lekker relletje, altijd goed voor de voorkoop” vind ik een nogal goedkope insinuatie. Dit is de tweede of derde clip van het laatste album. De verkoop is allang gestart en grotendeels achter de rug. De eerste clip (“were are we now”) is zeer onspectaculair en heeft toch voor verkoop gezorgd. Wat je ook van Bowie vindt, hij zit behoorlijk integer in elkaar. Jammer wel deze kwalificatie. Ik kan de meeste beoordelingen van Frank Bosman vaak wel waarderen.

  15. Paulus says :

    Extragratis tip voor een wat meer moderne-tijd religie-kritiek video-clip: https://www.youtube.com/watch?v=xcYRcI0lEOo

    Misschien leuk om een keer te bekijken/reviewen. Omdat waarschijnlijk niet iedereen van metal-muziek houdt, zou dit pareltje zo maar onopgemerkt kunnen blijven.

    Corpus Christi is overigens een gristelijk bandje, voor het geval die associatie niet helemaal duidelijk was. Ik vind het goed dat in deze clip overwogen (zelf-) kritiek wordt verbeeld. Het gebrek daaraan is een van de dingen die het christendom ongeloofwaardig/onaantrekkelijk maakt. ‘Oh, die lange-tenen club’. Het mag wel een tandje heftiger zo nu en dan.

Trackbacks / Pingbacks

  1. The Next Day (David Bowie) « Frank G. Bosman - 19 november, 2013