Journey: een spirituele reis

journey-game-screenshot-1-bDe game Journey (2012) is meer een interactieve art house film dan een videogame in de traditionele zin van het woord. Geen scores, geen geweren, geen introductiefilmpje, geen in-game tutorial, geen cut scenes. In het spel wordt geen woord gewisseld. En toch staan de tranen in je ogen als je het ‘einde’ van het spel bereikt hebt. Thatgamecompany, een independent game developer, heeft na hun eerdere successen Flow en Flower een nieuwe standaard gezet voor gaming. Het is door dit soort spellen als Journey dat de grens tussen kunst en gaming definitief vervaagt.

Journey schetst een weergaloze droomwereld waarin geluid, landschap, cameravoering en belichting samenvloeien tot een woordeloze narrative over leven en dood. Je kan zonder moeite de drie uur die het spel kost naar youtube-filmpjes kijken die andere spelers hebben opgenomen. Normaal gesproken is dat snel dodelijk saai, niet bij Journey. En dat is een groot compliment.

De speler wordt, net als bij bijvoorbeeld Limbo (Play Dead, 2010), direct in het diepe gegooid. Je bedient een raar soort mannetje dat nog het meest lijkt op een geest-in-de-fles getooid met een fleurige, rode boerka. Zoals vaker bij gezichtloze helden in games bevordert de anonimiteit van het spelkarakter de mentale identificatie tussen speler en deze avatar. Je vindt jezelf in een troosteloze woestijn waar ruïnes worden afgewisseld met lange rode linten ter grote van de vliegende tapijten uit Duizend-en-één-nacht. Die ‘tapijten’ helpen de speler om steeds hoger te springen en daarmee zijn onbekende weg te vervolgen. Tot zijn diepste technische kern teruggebracht is Journey immers feitelijk een relatief eenvoudige puzzelgame.

Die puzzels zijn echter maar een excuus voor het drama dat verteld wordt. De weg die je vervolgen moet, is voor de speler geheel onbekend. Slechts een hoge dubbele bergtop aan de einder vormt een soort van kompas in een verder eeuwig lijkende wereld van zand en (later) sneeuw. Tijdens de reis kom je andere ‘boerka-avatars’ tegen, die je helpen je weg te vervolgen. Of je lang of kort samenblijft, hangt geheel van de speler af. Maar de eenzaamheid van de wereld van Journey is zo beklemmend dat je onbewust geneigd bent om bij dit enige teken van leven te blijven plakken.

Op gezette tijden in de game krijg je een soort visioenen voorgeschoteld die je de geschiedenis van de wereld uitleggen. Nu is met uitleggen eigenlijk teveel gezegd. Je krijgt een soort bewegende tekeningen te zien die in de verte aan Maya-afbeeldingen doen denken. Ten bate van deze recensie heb ik al deze visoenen eens op een rijtje gezet en op youtube gepubliceerd.


Ze suggereren de opkomst en ondergang van een groot uit de sterren geboren volk, dat door een onbekende ramp tot ruïnes is gereduceerd. Jij en de andere boerka-avatars lijken daarmee de laatste der Journey-Mohikanen. De exacte toedracht reconstrueren blijft echter voor rekening van de speler, zoals dat het geval is met de hele game. Dat is echter niet alles. Halverwege de visioenen ziet de speler de ‘geboorte’ van zijn eigen avatar en in abstractum de reis (het spel heet niet voor niets journey) die je hebt afgelegd. De visioenen halen je als het ware in.

Op het einde van je reis gekomen en met de nodige hulp van enorme witte boerka-avatars bereik je de top van de tweelingberg. Daarna zoemt het beeld uit en schiet een zilveren ster, de spitting image van de scheppende ster uit de visioenen, uit de berg omhoog, reist in omgekeerde volgorde de reis terug en landt uiteindelijk in het woestijnzand waar je je spel begonnen bent. En vervolgens krijg je de gelegenheid om het spel nogmaals te spelen, potentieel tot in het oneindige. Hiermee lijkt Journey weer op Limbo waarin ook het einde en het begin van het spel naadloos in elkaar overvloeien.

De betekenis van dit ongetwijfeld bijzonder knap gemaakte spel is niet ineens duidelijk. Wellicht is dat ook de bedoeling van Thatgamecompany: zoals de reis belangrijker is dan het doel, zo is de emotie die deze art house game losmaakt van groter belang dan het rationele verhaal dat er eventueel achter ligt.

Voor mij symboliseert Journey in de eerste plaats de reis van de menselijke ziel richting God of – in neutrale termen – verlichting. Christelijke woestijnvaders als Johannes Climacus en Evagrius Ponticus beschreven het spirituele pad op weg naar de eenwording met God reeds als een ladder waarop de monnik (de naar inzicht zoekende mens) zijn ondeugden onder ogen moet zien en afleggen, zijn ziel moet schaven aan alle deugden waarna pas de samensmelting met het goddelijke kan geschieden. Dante maakte dit beeld voor onze cultuur onsterfelijk in zijn Goddelijke Komedia, maar ook een daar weer op gebaseerd computerspel als Dante’s Inferno speelt met dit thema.

De visioenen in Journey laten duidelijk zien dat het mannetje dat deze reis maakt, geboren is ‘uit de sterren’ (dus een goddelijke oorsprong heeft). In een aardse reis vol leermomenten, ontberingen en enkele ontmoetingen met andere zielen die op dezelfde reis-zonder-duidelijk-doel moet elke ziel zich opmaken voor het ontvangen van de ware Godskennis. Noem het genade, noem het ascese, noemt het ‘leven’. En pas bijna aan het einde van de reis van het leven gekomen, beseft de ziel zijn goddelijke oorsprong en heeft hij eindelijk een helder doel voor ogen.

Journey maakt zich er echter niet zo gemakkelijk af. Voordat de top bijna bereikt is, bezwijkt de game-avatar van koude en uitputting. Het is pas door ingrijpen van de verlichte witte avatars dat je je reis kan vervolgen. Maar na deze ‘opwekking-uit-de-doden’ is alles anders geworden. Geen sneeuw en ijs meer, geen woestijn. Louter lucht, warmte, ontmoeting en oneindig veel rode tapijten die je hoger dan de bergen laten vliegen. Pas door de dood heen is er sprake van opstanding. En pas in die opstanding is nieuw leven mogelijk.

Climacus beschrijft in zijn Hemelladder dat de totaal afgeharde en mentaal gedisciplineerde monnik voor zijn dood sterft. Dat lijkt een paradox, en een vervelende bovendien. Hoe kan je nu sterven voor je dood gaat? Climacus bedoelt dat de monnik-ziel in staat is het verloren paradijs van Eden (kort) te aanschouwen ‘in de geest’ nog voor hij ‘naar het vlees’ gestorven is. Archetypisch voorbeeld uit onze traditie is Jezus Christus, die pas na en door zijn dood de hemelen kon openen en de mensheid nieuw leven kon schenken. Vanwege de symboliek van de berg moest ik ook gelijk denken aan een ander mystiek werk, De bestijging van de berg Karmel van Johannes van het Kruis. Feitelijk dezelfde thematiek.

Een andere mogelijke interpretatie van Journey is dat het een metafoor is voor de oneindige cyclus van leven en dood, en eventueel van wedergeboorte. De tot verlichting gekomen ziel kiest uit vrije wil ervoor om terug te keren naar de aarde om ook andere mensen te helpen diezelfde verlichting te bereiken. Zoals in de Boeddhistische traditie van de Boeddha zelf gezegd wordt: dat hij ervoor koos om te reïncarneren om andere mensen te helpen. Zo ook kiest de game-avatar ervoor om na zijn sterrenstatus (goddelijk, verlicht, ontsnapt aan wedergeboorte) vrijwillig de tocht nog nogmaals te maken ten bate van de andere avatars die hij in de game tegenkomt en die hij kan helpen in hun tocht naar de zielenberg.

Die andere avatars die je in game tegenkomt – en ten bate waarvan je dus reïncarneert – zijn de enige kameraden die je tegenkomt. Ze zijn het enige teken van leven, buiten de magische tapijten en de onwerkelijke visioenen die je tegenkomt. Zoals gezegd zijn dat andere spelers die door producent Sony op volstrekt willekeurige wijze via internet met elkaar worden verbonden. Er is echter tijdens het spel op geen enkele wijze achter te komen wie die andere avatars bedient. Je weet nooit met wie je speelt of gespeeld hebt. Die kameraden die je tegenkomt representeren de totale en radicale onbekende, waar je ondanks alle onzekerheid direct op vertrouwt, waar je een band mee opbouwt en waarmee je de tocht wil afmaken.

Journey is een van de mooiste games die ik ken. Dit soort spellen doen de toch al vervagende grens tussen gaming en kunst voorgoed vervagen. Een must voor elke gamer.

Frank G. Bosman is cultuurtheoloog en verbonden aan de Tilburg School of Theology. Zie zijn weblog Goedgezelschap.eu.

Advertisements

2 responses to “Journey: een spirituele reis”

  1. Johan says :

    Interessant. Ik zou er haast van gaan gamen.

Trackbacks / Pingbacks

  1. Journey: een spirituele reis « Frank G. Bosman - 13 november, 2013