Kritische vragen bij goede doelen

Bij veel goede doelen is de continuïteit van de eigen organisatie belangrijker geworden dan het halen van de doelstelling. Dat zegt Edwin Venema, hoofdredacteur van Filanthropium Journaal, het vakblad van goededoelenorganisaties, onlangs in dagblad Trouw. Hij snijdt ook twee taboes in goede doelenland aan: fuseren (en daarmee efficiënter werken) en zelfkritiek. Kritische vragen worden ook opgeworpen door Radi-Aid, een persiflage op westerse hulp aan Afrika. Afrikanen hebben een actie op touw gezet om Noorwegen de winter door te helpen door radiatoren op te sturen. De boodschap: ontwikkelingshulp moet anders.

Advertenties

20 responses to “Kritische vragen bij goede doelen”

  1. jfpostman says :

    Het sleutelwoord bij samenwerking en fuseren is vertrouwen. Vertrouwen heeft te maken met betrouwbaarheid, maar start met gunnen. Daar hoort soms bij dat een organisatie wat minder ‘omzet’ draait, zodat een andere even wat beter draait. Die slag kunnen de meeste organisaties niet maken, dus zijn ze gedoemd te falen.

    Vertrouwen hoort echter ook bij potentiele donateurs die doelen steunen zonder het naadje van de kous te willen weten.. Doordat zij continu alles dichtgetikt willen hebben, wordt een organisatie een bureaucratisch geheel, die uiteindelijk ook naar partners een ‘contract-based’ organisatie wordt, waarin ‘vertrouwen-in-het-contract’ het hoogste goed is. Weer gedoemd te falen dus, want ja, je gaat natuurlijk niet vertrouwen dat een organisatie het juiste met je geld doet, zonder daarvan inzicht te geven.

    Kortom, menselijke goede-doelen-organisaties vervallen altijd. Als je echt wat wilt bereiken start je pretentieloos een bedrijf in een ontwikkelingsland en stimuleer je de lokale economie. Alleen door booming business start ontwikkeling, dat heeft ons VOC-verleden toch wel bewezen.

  2. van Kerstenen says :

    Korte tijd geleden ben ik in Afrika geweest om een project te bekijken. De belangrijkste conclusie na terugkomst was dat ontwikkelingshulp in sommige gevallen meer kwaad dan goed doet.

  3. agilhartje says :

    Fuseren? Niet doen!
    Kleine hulporganisaties werken meestal veel effectiever dan grotere.

    Dit komt in de eerste plaats doordat ze een duidelijk doel hebben. Ze zamelen in voor een klein en helder omschreven doel. Bijvoorbeeld een dorp, school of ziekenhuis in een bepaald ontwikkelingsland. Of één ziekte waar ze tegen strijden.
    Hierdoor spreekt het voor de gevers ook veel meer aan. Als je iemand kent die zelf geraakt is door aids zal je geven aan het Aidsfonds niet aan het AlleZiektenBijelkaar-fonds, bijvoorbeeld.

    In de tweede plaats zijn kleine organisaties effectiever met hulpgelden doordat ze vooral werken met vrijwilligers. Grote organisatie hebben soms een logge administratie met een goedbetaalde directeur.

    Maar soms is opheffen van een hulporganisatie wel op z’n plaats. Veel landen kunnen zich tegenwoordig prima zelf redden. Denk aan hulp aan Oost-Europa of aan Brazilië of India. Die landen zijn flink rijker geworden; waarbij natuurlijk wel soms groepen uit de boot vallen maar hiervoor moet men vooral politieke druk opleggen – niet geld sturen.

    Wat gewoon verboden moet worden is opsturen van goederen die ter plaatse gratis worden uitgedeeld. Dit geeft de plaatselijke boeren, handel en industrie de doodsteek. Stuur geld en koop ter plaatse. Scheelt ook enorm in transportkosten.

  4. Johan says :

    @agilhartje: Volgens mij gaat het veel meer om fondsen die vergelijkbare problemen aanpakken. Er zijn meerdere aidsfondsen; voeg die samen. Maar je hebt wel gelijk dat fuseren niet automatisch betekent dat de overhead lager is.

  5. DfTg says :

    De grootste fout bij ontwikkelingshulp, is dat het geen hulp is, maar eigen zakkenvullerij over de rug van een paar zielige plaatjes die worden getoond. Dan kun je maar beter gewoon niets doen en die zielige plaatjes niet tonen, want dat nephelpen is nog erger dan niets doen.

    Het beste wat er kan gebeuren, is dat er op deze wereld weer mensen opstaan die echt hart hebben voor een bepaalde situatie en daar hun leven aan toe willen wijden om die op te lossen en met gelijkgestemde geesten naar een bepaald doel willen toewerken dat écht in het belang van de situatie is.

  6. Afolus says :

    Goed artikel over de ideeën van Venema.
    Heb verschillende ontwikkelingsclubs van dichtbij gezien en hun werk in Afrika en Azië bezocht en gezien.

    Kom veel goede wil, passie,authenticiteit en echte bewogenheid tegen.

    Echter ook veel algemeen directeuren, financieel directeuren, operationeel directeuren, marketingmedewerkers, accountmanagers en boekhouders.

    Voor de spittende lezers van jaarverslagen ook hier en daar wat creatieve manieren om de kosten in NL zo laag mogelijk te houden.

    Kritische zelfreflectie en onafhankelijke beoordeling door externe partijen lijken me heel goed.

  7. Stryber says :

    Forbes.com : Wealthy Nigerians, Pastors Spend $225 million on Private Jets

    Wat nou Advent-Collecte voor arme Ghanese straatmeisjes… 🙂

  8. Thad says :

    Dat de continuïteit van de organisatie met voorop de absorbitant hoge salaris van de bestuurder(s)/directeur(en) primair het goede doel is, staat buiten kijf. Dit is inherent aan organisaties van de goede-doelen-industrie. Het is toch van de gekke dat deze directeuren salarissen van 120.000 tot meer dan 180.000 Euro toucheren.
    Van mij geen euro meer naar deze “goede” doelen, totdat deze hebzuchtige zakkenvullers een salaris ontvangen van niet meer dan 60.000 Euro inclusief toeslagen en andere vergoedingen.

  9. Fordo says :

    het filmpje gaat meer over beeldvorming van Afrika, en minder over wat er met het geld gebeurt. Die beeldvorming is ook de reden dat Bulamu zo fout ging, trin cs zagen geen probleem in een man die 20 kinderen in zn huis had. Dat zegt voldoende….

  10. mafchauffeur says :

    @Stryber: wat hebben Nigerianen met Ghanezen te maken?

    Da’s net zoiets als basisscholen voor Sinti/Roma in Roemenië niet willen steunen omdat er Italië miljarden in een voetbalcompetitie worden opgestookt. 😉

  11. mafchauffeur says :

    miljarden euro’s bedoel ik. 🙂

  12. Pittig says :

    @ DfTg en Thad

    Geven jullie dan alleen aan perfecte organisaties? Verwacht jullie dat goede doelen in alle opzichten het goede voorbeeld moeten geven? Of gaan jullie ervan uit dat er altijd en overal fouten worden gemaakt en dat mensen bij die organisaties anders tegen bepaalde zaken aankijken, zoals bijvoorbeeld de hoogte van een salaris? Ook het “nephelpen” helpt vaak nog. Ook al wordt er veel geld aan overhead besteed, dan nog gaat het grootste deel nog naar de juiste mensen toe?

    Kun je dus accepteren dat mensen anders denken? Of geef je alleen aan een doel als het naadloos bij jezelf aansluit, met als gevolg dat je jezelf tot hoogste norm uitroept?

    Aan de andere kant ben ik het ook wel met jullie nivellerende opmerkingen eens. Waarom verdient een profvoetballer meer dan een verpleegkundige? Waarom een ICT’er meer dan de gemeentelijke plantsoenendienst?

    Maar dat is een breed maatschappelijk probleem.

  13. Pittig says :

    @ mafchauffeur

    Ik dacht even dat je een primeur over geheime vernietigingskampen onder Italiaanse voetbalvelden had…

  14. Hendrik says :

    Die Venema mag graag wat plaagstoten uitdelen en zout strooien in wonden van organisaties in goede doelen land.Voor een deel zal dat óók zijn om de reuring gaande te houden zodat z’n Lenthe kan blijven schrijven en produceren http://www.lenthe.nl/onze-uitgaven/
    Dat alle cijfertjes en uitspraken niet helemaal hoeven te kloppen, ach, dat moet maar. Zoals “Bij de Kamer van Koophandel zijn 250.000 stichtingen ingeschreven waarvan we niet weten hoeveel daarvan zichzelf als goed doel beschouwen.” De Kvk kent ruim 158.000 stichtingen, dat zijn er toch ruim 90.000 minder. Of “Veel dingen weten we gewoon niet. We hebben geen idee hoeveel geld mensen via hun testament aan goede doelen schenken.” Dat rapporteert het CBS, bijvoorbeeld in 2007 ongeveer 230 miljoen voor goede doelen http://www.cbs.nl/nl-NL/menu/themas/inkomen-bestedingen/publicaties/artikelen/archief/2011/2011-erfenissen-2007-art.htm en in CBS statline is e.e.a. later waarschijnlijk completer geteld en is het bedrag ruim 249 miljoen euro voor ‘rechtspersonen algemeen belang’. En dat komt aardig overeen met de cijfers die het CBF rapporteert, 242 miljoen voor de goede doelen die daar hun cijfers deponeren http://www.cbf.nl/Cijfers/overzicht-baten-lasten.php . En dan nog “Maar vooral is het de vraag wat jaarlijks van de vermogensfondsen (fondsen die geen geld werven maar die een privékapitaal beheren en het rendement daarvan gebruiken voor een goed doel – red.) komt.” Ja, nou…. als dat vooral de vraag is, dan lijkt het mij op de journalistieke weg van Venema te liggen om dat dan te gaan uitzoeken! Met en passant de vraag of die vermogensfondsen het liefste geven aan een professioneel geleide goede doelen organisatie, of aan een club schaars betaalde werkers met heel veel hart voor de zaak maar niet zulke handige handen of wankele wijsheid (of een goedgelovig geleide organisatie met een heel groot geloof en nog grotere dromen…).

  15. Pittig says :

    @ Hendrik

    Scherpe en interessante reactie!

  16. Afolus says :

    @Hendrik
    Maar wat vind je nu eigenlijk van de stellingen van Venema…?

  17. Hendrik says :

    @Afolus Venema geeft een eenzijdige belichting en in het stuk in Trouw wordt een mix gemaakt van gezondheidsfondsen en ontwikkelingswerkorganisaties (werkzaam in het arme buitenland), waarmee men wel een leuke fruitschaal beschrijft maar toch appels met peren vergelijkt. Het klopt dat heel wat Nederlanders vrij spontaan een eigen project starten ergens in het buitenland. Zonder al te veel rekening te houden met het werk dat al gedaan wordt, of zelfs bewust de eigen methode gaan uitproberen omdat die beter zou zijn dan de manier van werken van de grotere, reguliere hulporganisaties. Dan wordt het eigen gelijk willen bewijzen en een vorm van verslaving aan het eigen goede doel zichtbaar.
    Maar heel wat gezondheidsfondsen in Nederland werken goed samen (http://www.gezondheidsfondsen.nl/leden-sgf.aspx) en besteden bijvoorbeeld veel geld aan onderzoek waarmee verbeteringen in de behandeling van ziekten en begeleiding van patiënten worden gerealiseerd. De Universiteiten in Nederland en daarbuiten draaien voor een behoorlijk groot deel van hun onderzoek op geld van deze ‘collectebusfondsen’.
    Dat er toch notoire eigenwijzen zijn die er een kopiefonds naast zetten (en donateurs misleiden met logo’s en fondsnamen die erg op de langer gevestigde bonafide fondsen lijken) of uit rancune of ander minder frisse overwegingen een vrijwel gelijkende belangenorganisatie in stand houden… tja. Daar kan de branche van goede doelen weinig of niks aan doen. Het lijkt een beetje op kerken waarbij gereformeerden, christelijk geformeerden, nederlands gereformeerden, vrijgemaakt gerformeerden, hersteld gereformeerden, gereformeerde bonders, hersteld hervormden etc. etc. zo ongeveer hetzelfde doen maar wel op hun eigen wijze.

    KWF kankerbestrijding groeit als kool. Niet zozeer omdat dit goede doel zelf heel erg met het eigen voortbestaan bezig is, maar omdat min of meer toevallig de Alpe d’Huzes http://www.opgevenisgeenoptie.nl/ en andere acties KWF als begunstigd doel hebben gekozen van hun sponsoracties. Zoiets is ook het geval met Pink Ribbon.

    Van ‘onderop’ uit de samenleving is er kennelijk een behoefte om zich met eigen acties in te zetten voor het goede doel. Het is niet zozeer het streven van de bestuurders van die goede doelen om de organisatie in stand te houden en enorm te laten groeien.
    Wellicht is er in de samenleving een soort nieuwe religieusiteit gaande http://www.trouw.nl/tr/nl/4324/Nieuws/article/detail/1105137/2010/06/02/rsquo-Een-doel-maakt-gelukkig-rsquo.dhtml maar dan met het goede doel als hoogste goed. Als dat dan dezelfde kant op gaat als kerken dan kunnen we de scheuringen, verketteringen, haarkloverijen en stammenstrijd tegemoet zien….

  18. TommyLee says :

    Ik ben bestuurder van een organisatie die projecten in derde wereldlanden steunt. fondsenwerving in Nederland door vrijwilligers. Leiding van de projecten in handen van locals. Samenwerking per land met gelijkgestemde organisaties uit andere westerse landen. geen overhead, geen opgedrongen projecten, optimaal rendement.

  19. mafchauffeur says :

    @TommyLee: het is misschien een definitiekwestie, maar “geen overhead” klinkt mij als volstrekt onmogelijk in de oren. Dus geen salaris, geen drukwerk, geen buskaartjes, geen computers, geen kerstpakket?

  20. H. Vérité says :

    Triest is dat brave collectanten langs de deuren gaan maar al te vaak voor tonhogesalarissen van – voor minstens misleiding ongestraft blijvende – goededoelendirecteuren. Zie van onverdachte zijde: http://www.vfi.nl/website/branche-informatie/brancheonderzoek/feiten-en-cijfers/salarissen-directeuren-goede-doelenorganisaties