Recensie: Ontsporing, de biografie van Stapel

ontsporingHoe komt iemand ertoe om ‘toonaangevend wetenschappelijke’ onderzoeken te verzinnen en gegevens jarenlang te manipuleren? En wat doet het met je en met je gezin als het uitkomt en je hele reputatie naar de gallemiezen is? Dat zijn de leidende vragen in de autobiografie ‘Ontsporing’ van sociaal-psycholoog Diederik Stapel.

Het beeld dat hij schetst is niet dat van de doortrapte meesteroplichter, maar van een eenzame, middelmatige wetenschapper die valt voor de verleiding van het valsspelen. Hij wil als God zijn, applaus oogsten, betekenisvol zijn. En dat werkt verslavend. “Als ik slimmer was geweest, had ik regelmatig onderzoek laten mislukken. Maar dat kon ik niet. Ik was een junkie geworden.”

In het eerste hoofdstuk zit je meteen in het verhaal: Stapel vertelt hoe hij zwervend door onderwijssteden zijn onderzoeken bij elkaar fantaseerde. Dat is aandoenlijk en ontluisterend. In hoofdstuk 2 t/m 7 wijdt hij enorm uit over zijn jeugd, studentenleven, sociaal-psyschologische inzichten en wat niet al. Je moet jezelf er aan je haren doorheen slepen. Typisch Stapel: veel verhaal, weinig data.

De laatste drie hoofdstukken zijn het meest interessant en persoonlijk. Stapel beschrijft zijn val en wat het met hem en zijn gezin doet en dat is af en toe aangrijpend. “Op het schoolplein vraagt een bezorgde moeder aan mijn vrouw of het niet beter is om de achternamen van onze kinderen te veranderen.” Dat soort werk. Een headhunter houdt Stapel voor dat hij geen toekomst meer heeft in Nederland, dat hij de rest van zijn leven niet meer aan de bak komt.

Meelij-opwekkend? Ja. Is dat terecht? Tot op zekere hoogte. Er zit een dubbel gevoel in. Enerzijds is Stapel heel eerlijk: hij benoemt zijn zonden, windt er geen doekjes om, en geeft niemand behalve zichzelf de schuld. Anderzijds is het boek ook één grote schreeuw om aandacht: begrijp mij, vergeef mij. En ook dat is heel begrijpelijk.

Uiteindelijk lijkt Stapel zijn depressie te boven te komen. Zijn familie blijft hem steunen. Hij vindt troost in het schilderij ‘Annunciation’ van Fra Angelico, waarin de engel Maria de geboorte van de Verlosser aankondigt. “Was ik maar katholiek. Geloofde ik maar in iets,” verzucht Stapel. “Zie het Lam Gods, dat wegneemt de zonden der wereld.”

Meer lezen? Check ook de recensies op HP/DeSite en NRC.nl.

A-Annunciation_Fra_Angelico

Advertenties

13 responses to “Recensie: Ontsporing, de biografie van Stapel”

  1. Rien (de enige echte) says :

    Tjonge…. daar zouden vele ouwenelen een voorbeeld aan kunnen nemen…
    Ik heb wel eens het idee dat de seculiere wereld doet wat de gristelijke wereld nalaat: je fouten toegeven en de consequenties nemen.

    En, mijnheer Stapel, het Lam Gods wil ook uw zonden wegnemen!

  2. mafchauffeur says :

    Heidenen zoals Stapel (en Rutte, KNVB, etc etc) hebben toch wel gemakkelijk praten. Je fouten toegeven is voor gristenen vaak wel een stukje ingewikkelder. 😉

    Tenminste, als je eerder stellig hebt gemeld dat iets “Gods wil” was en/of “antwoord op gebed” en/of “bevestigd door de Heilige Geest”.

  3. vleertje says :

    En zo blijkt maar weer: iedereen heeft vergeving nodig.
    Het Lam Gods is er ook voor jou Diederik.

  4. Mustafa says :

    Ik zeg: geef deze aandachtsgeile man niet zoveel aandacht. Hij heeft de belastingbetaler al ettelijke miljoenen uit de zak geklopt voor uit de duim gezogen verhaaltjes en nu hoopt hij het truukje herhalen door een boek te verkopen. Pathologische leugenaars zijn misschien interessant als je een praktijk runt en de euro’s de andere kant op stromen, maar hier trap ik niet in.

  5. Heilige geest says :

    Het had beter geweest voor diederik als hij evangelisch christen geweest. (kan ie altijd nog worden.) Dan had hij met een traantje en een trillende kin vergeving kunnen vragen en een week later is ie voorganger. Dan is ie als een vis in het water. uitstekende baan voor hem.

    Mafchaufeur: Als hij zich naar jou moet verantwoorden zou die het moeilijk hebben misschien. Maar in de vergeving van christus is er uitvlucht zat. Zelfs om bedrog te handhaven in deze wereld. Misschien dat God hem op zijn karma afrekend, maar daar weten we niks van, met welke maat Hij meet.

  6. anne says :

    Grappig, ik kom (heb het boek nog niet uit) tot een hele andere conclusie. Ik hoef me niet door het boek heen te slepen, maar het leest als een trein vind ik. Daarnaast vind ik het leuk hoe hij allerlei (sociaal) psychologische theorieën verwerkt in het verhaal.

    Ik ben dan weer wat minder “goedgelovig” als het aankomt op zijn schuldbelijdenis. Volgens mij noemde zijn oud-collega Buunk het boek een “narcistisch ego-document” en ik moet zeggen dat is ook de indruk die ik krijg als ik het lees en zeker als ik het combineer met de beelden van Stapel die (tamelijk vlak) een schuldbelijdenis voorleest en terloops z’n boek promoot. Maar goed het is en blijft een indruk en mogelijk vergis ik me.
    Ik kan me gewoon niet voorstellen dat iemand die helemaal gebroken is en kapot doordat z’n hele carrière en daarmee een groot deel van zijn leven door eigen toedoen verwoest is, zo’n mooi geschreven boek kan produceren. Je kunt het niet een verzameling dagboek aantekeningen noemen, het is gewoon een gelikt boek.

    Ik wens Stapel trouwens echt het beste, hoop dat hij weer een weg vind om wat van z’n leven te maken…

  7. goedgelovig says :

    @anne: Dat is ook de insteek van de recensie in NRC waar we naar verwijzen. Het boek is een ego-document: het gaat alleen over Stapel. En als je in staat bent zoveel mensen te misleiden voor je eigen roem, is er sprake van een vorm van narcisme. In hoeverre de schuldbelijdenis gemeend is, is moeilijk te zeggen. Als er zo’n keihard rapport ligt is het enige wat je kunt doen om nog enigszins menselijk over te komen alles toegeven en excuses maken. Stapel laat in ieder geval wel zien dat hij in staat is tot zelfreflectie en dat is winst.

  8. anne says :

    @goedgelovig

    ” Als er zo’n keihard rapport ligt is het enige wat je kunt doen om nog enigszins menselijk over te komen alles toegeven en excuses maken.”

    Dat is precies de indruk die ik er ook van krijg en ik vind dat dus niet getuigen van zelfreflectie, maar eerder heel berekenend. Een intelligente man die weet wat er in zo’n situatie van hem verwacht wordt, maar toch te vol van zichzelf om een boek en de promotie daarvan achterwege te laten.

    Maar nogmaals dit is de indruk die ik ervan krijg en ik ben het met je eens, het is moeilijk in te schatten in hoeverre zijn schuldbelijdenis gemeend is.

  9. John says :

    @anne

    Ik kan me ook zo voorstellen dat dhr. Stapel wel weet dat hij voorlopig nergens maar aan de bak komt, en door middel van dit boek hoopt nog wat centen te kunnen pakken om van te leven. Berekenend? Ja. Getuigt het van goede smaak? Nee, maar van een andere kant bezien ook wel voorstelbaar.

  10. Pittig says :

    Aangezien we er hier lekker op los speculeren over de innerlijke beweegredenen van Stapel en andere zaken waar we eigenlijk geen enkel idee van hebben, doe ik ook mee:

    Ik denk dat hij een fundamentalistische christen of -moslim is, die hiermee de wetenschap in diskrediet probeer te brengen.

    Of dit is allemaal een publiciteitsstunt voor zijn nieuwe standup routine getiteld: “Stapelgek!”

    Of Stapel probeert hiermee de aandacht af te leiden van zijn omvangrijke drugshandel.

    Of …

  11. Case says :

    Misschien kannie bij Rick Joyner langs…staat in no time weer op zijn podium….

  12. Hendrik says :

    Zou er inhoudelijk nou zoveel verschil zijn tussen meneer Stapel en bijvoorbeeld (ex) parlementslid Charlie Aptroot? http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2824/Politiek/article/detail/3089665/2011/12/22/VVD-er-Charlie-Aptroot-Pinokkio-van-het-jaar.dhtml Misschien moet Stapel gewoon de politiek in. Geen fact-free politics meer, maar free made facts politics.

  13. joost says :

    Hendrik
    nee, geen enkel verschil, ze zijn allebei stapel. 😦
    joost