Het tijdperk van de dominees 2.0

Geef je kritiek, krijg je van alle kanten bijval. Het moet de dominees2.0 zijn vergaan alsof ze met een stormram tegen een deur aan beukten die al open stond.
 In de pers klonken vooral veel complimenten en uitgerekend uit ‘het hol van de leeuw’ klonk de stem van PKN-preses Peter Verhoeff: “Het manifest legt de vinger op de zere plek”.

Dat is leuk voor de schrijvers maar het zou mij, als ik een van hen was geweest, toch wat onrustig hebben gemaakt. Hoe kan het zijn dat een document dat zo pijnlijk is voor de kerk zo enthousiast ontvangen wordt? Zijn de dames en heren er zelf ook mee aan? Komt het door het oude weg-met-ons-gevoel? Aan de andere kant: de deur staat in ieder geval open.

Het is niet de eerste keer dat ik jaloers ben op deze generatie. Zelf opgegroeid in de gereformeerde kerk vrijgemaakt in de jaren ’60 en ’70, en inmiddels al weer jaren lid van een PKN-gemeente, had ik in mijn eentje wel zes manifesten willen schrijven en was ik met 1% van de positiviteit die dit ene Manifest oplevert zielsblij geweest. Proficiat, dominee2.0!

Er zijn meer redenen voor jaloezie: in deze tijd is eindelijk duidelijk geworden dat het christelijke geloof geen brave, ouderwetse bedoening is, geen fatsoenlijke levensstijl met een religieus sausje, geen regeltjesgeloof. Wat een verlossing! Liever een politiek incorrecte en tegendraadse overtuiging dan een flets feelgood-verhaal.

Hoezeer ik ook erken dat het christendom een cultuur heeft voortgebracht die ik verre prefereer boven de Romeinse of Germaanse, nu die christelijke cultuur in zijn nadagen is, kan hij maar beter zo snel mogelijk verdwijnen. Uit een cultuur in verval komt meestal niet veel goeds meer voort terwijl hij er wel voor zorgt dat het ouderwetse imago van het christendom blijft bestaan.

Hopelijk kan nu ook het maffe idee de deur uit dat het evangelie moet worden aangepast aan de moderne mens omdat de kerk anders wel kan ophouden. Alsof het evangelie ooit heeft gepast bij welke mens uit welke tijd dan ook. Bij een sadduceeër uit het jaar 0 bijvoorbeeld die niet geloofde dat een dode weer levend kan worden. Of bij een Germaan uit de zesde eeuw met zijn leefwereld van voor wat, hoort wat en offers brengen.
Het evangelie moet niet veranderen, mensen moeten veranderen.

De veranderingen in onze cultuur roepen wel vragen op.
 Is er überhaupt nog behoefte aan dominees? Misschien meer aan theologen die goed kunnen doordenken en hun bevindingen delen met anderen, niet alleen met medetheologen maar vooral met geïnteresseerde gemeenteleden. Zij kunnen er, als de theologen hun werk goed hebben gedaan, weer verder mee.

Dat past beter in een tijd waarin veel meer mensen hoger zijn opgeleid dan pakweg een eeuw geleden. En het past beter in een kerk die, als de voortekenen zich niet bedriegen, straks veel meer zal bestaan uit plat georganiseerde groepen in plaats van uit een instituut.

Daarnaast is het tijd voor eerherstel voor al die andere figuren: apostelen, evangelisten en profeten. Heeft de klacht van dominee2.0 er ook niet mee te maken dat het type herder-en-leraar zijn tijd van alleenrecht heeft gehad? We hebben minstens evenveel behoefte aan profeten, juist nu de cultuur kantelt en weer terug gaat naar het heidendom. En de noodzaak van evangelisten spreekt al helemaal voor zich.

Gaat de kerk dan weer groeien? Dat hoeft niet. Het is de vraag of de grote kerken van weleer de natuurlijke staat van het christendom weerspiegelden. Misschien hoort de kerk wel klein te zijn en is het hele proces van krimp een soort grote schoonmaak. Zeker nu een keuze voor God en Jezus weer tegendraads wordt en lef vraagt.

Ruimte voor duidelijke taal is voorwaarde voor al deze ontwikkelingen. Taal waarmee je niet alleen zegt waar het op staat, maar die ook vrij is van geijkte termen. Zulke taal is belangrijker dan ooit, nu het kerkelijke jargon zozeer geheimtaal is geworden dat niemand buiten de kerk het meer begrijpt. In de kerk ook niet trouwens.

Over God spreken kan misschien wel het beste door je ervaringen met hem delen met anderen. Zolang je maar beseft dat duidelijke taal nooit het grote mysterie kan benaderen. Praten over God is zowel een opdracht als een hachelijke zaak. Want wie is God? Om met Augustinus te spreken: ‘Als je hem begrijpt, is het God niet.’

Ineke Evink is freelance journalist en eindredacteur van het Christelijk Weekblad. Meer bijdragen rond het manifest Dominee 2.0 vind je HIER.

Advertenties

16 responses to “Het tijdperk van de dominees 2.0”

  1. Spoorzoeken says :

    Tja… dominee 2-0 Klinkt wel modern. Evangelisten en profeten? Prima, zolang zij zich maar laten inspireren door de Heilige Geest natuurlijk. Geen behoefte meer aan dominee’s? Wat een onzin. Het artikel in ND van Jos Douma over de pasrorale kerk schiet me te binnen. Wat een prachtige foto was dat van die schapen. We hebben allemaal herders nodig voor onze kapotte zielen, niet alleen maar doordenken etc. Zooo rationaal en onvolkomen. We need an experience of the Cross (Tozer).

  2. Ettje says :

    Die Kerkvaders waren zo gek nog niet! Lang leve Augustinus! 🙂

  3. Johan says :

    @Spoorzoeken: Douma heeft een punt door te wijzen op de pastorale kant van missionaire projecten, maar alles bij elkaar zie je dat binnen de kerk het herder-leraar paradigma nog steeds dominant is. Voor apostelen, profeten en evangelisten is nauwelijks ruimte, die zoeken hun heil dan ook elders. Apostelen als gemeentestichters, profeten in de media en evangelisten bij parakerkelijke evangelisatieclubs. Dat is een enorm gemis voor de kerk. Ineke heeft wat mij betreft dus een punt – we hebben veelkleuriger kerkelijk leiderschap nodig.

    Iemand reageerde op Douma dat Jezus zichzelf wel de Goede Herder heeft genoemd, maar niet de Goede Apostel of de Goede Profeet. Dat vind ik een oneigenlijk argument. In Jezus zie je alle vier de bedieningen gemanifesteerd. Hij was overduidelijk een herder-leraar. Maar hij trainde zijn discipelen ook voor een apostolische opdracht – gezonden in de wereld om het evangelie te brengen aan alle volken. Hij was een profeet, want hij profeteerde en doorgrondde fundamenteel wat er in mensen en situaties aan de hand was. Hij was een evangelist die vooral buiten de synagoge – op straat – goed nieuws verkondigde.

  4. rob says :

    @Ineke
    Ik kan er vrij weinig mee, met dit stuk.
    Wat wil Ineke nou?

    Duidelijke taal is belangrijk, maar wel uit de mond van een opgeleide theoloog, de herder/leraar kan de deur uit, de profeten en de apostelen en de evangelisten moeten weer naar binnen. Maar al te duidelijk mag het ook niet worden want God is niet te begrijpen.

    Wat ik erop tegen heb is de gedachte dat de rollen op te delen zijn in afgezonderde functies, zoals in het bedrijfsleven.
    Leraar-herder-evangelist-profeet-apostel- en dan, om de moderne mens tevreden te houden (dus toch) : de theoloog.

    We hoeven God niet te begrijpen.
    Ik vraag mij af wat Ineke dan ziet in een profeet.
    Wat is de rol van de profeet?

    We zijn hoger opgeleid, maar dat is voor nu.
    Wie verder kijkt dan zijn neus lang ziet juist een glorieuze toekomst voor de herder en de leraar.
    De herder voor het pannetje soep, als de economische crisis verder toeslaat, en de leraar om Gods kinderen bij te spijkeren met lessen die ze op school gemist hebben omdat het onderwijs zo belabberd is. 🙂

    Als men bijval krijgt legt het manifest de vinger misschien wel niet op de zere plek 🙂

  5. Spoorzoeken says :

    Even voor de duidelijkheid. Mijn achtergrond is in het evangelicalisme. Daar sprak/spreekt men standaard en altijd al over de vijf bedieningen. Een moderne variant is dat de profeet (soort van ambt), andere gelovigen traint in hun profetische bediening. Voor de overige bedieningsgaven (ministry gifts) geldt dan hetzelfde principe.
    Probleem in/met de kerken is, nou ja… probleem…, het is maar hoe je het ziet, is dat het daar altijd om geschoolde professionals gaat. Alleen mannelijke nerds met bril en gymnasiumdiploma op zak, so to say :-), mogen bijvoorbeeld de Tafel des Heeeeeeren bedienen.
    Fijn dat TU Kampen een hippe theoloog invliegt (hoe tie ook alweer?) om het belang van de vijf bedieningen uit te leggen, maar het is natuurlijk een beetje een aanfluiting op die manier. Alsof zulks iets nieuws is, pfffff.
    Van mij mag het allemaal, die manifesten. Laat ieder zijn best doen er iets van te maken. Vaak is het succes van een kerk of bediening te danken aan de persoonlijke kwaliteiten van de persoon up front. Dat ontkennen heeft geen zin. Al die ideeen met we moeten dit, zus of zo, zijn daaraan ondergeschikt. Als je figuurzaag bot is, kun je beter naar IKEA; heb je tenminste iets. By the way, mijn huis staat vol met IKEA spulletjes. Prachtig spul. Volgens Watchman Nee kan een dronkaard onder dronkaards de preacher zijn, als hij maar de minst erge alcolist is van the lot. Dat soort gedachten vind ik prachtig. Laten we allemaal ons best doen. En…, ik verwelkom elk volgend manifest mits de bedoelingen goed zijn. En…, er moeten meer dominees (voor Ineke haar begrip, dat zijn academisch geschoolde theologen) apostel worden. 🙂

  6. Ettje says :

    @Spoorzoeken; Geen idee wat de TU Kampen hier mee te maken heeft! En wat een achterhaalt idee dat alleen mannen de Maaltijd van de Heer mogen bedienen. Zeker nog nooit een PKN kerk bezocht!?

  7. Spoorzoeken says :

    Er was op TU Kampen in het voorjaar een open college van een bekende gemeentestichter o.i.d. In ND las ik het verslag, meer weet ik er ook niet van te vertellen. Oké, beetje kort door de bocht..
    Ik nooit in een PKN gemeente geweest? Was vergeten te melden dat ik ooit synodaal gedoopt ben, zoals wellicht de meeste Dutch evangelicals. 🙂 Maar ik zocht ff naar kenmerkende verschillen tussen Kerk en evangelicalisme. Anderzijds, de vrouw in de rol (ambt of bediening) van leraar-herder binnen evangelische groepen, zo realiseer ik me nu, komt eigenlijk ook niet veel voor. Wel het vieren van het avondmaal in informele setting, al dan niet door ‘leken’ bediend.
    Met de rest was je het dus eens? Mooi zo. 🙂

  8. Ineke Evink says :

    @Rob

    Dit is een column, geen boek met voetnoten. Ik heb dus geen afgeronde visie gegeven op alle ambten die er waren en zijn. Ik reageer alleen op het manifest van dominee2.0.

    Mijn laatste uitspraak heb je niet goed begrepen 😉 Ik wil alleen maar zeggen dat je over God spreken, kunt doen door je ervaringen met hem te delen. God laat zelf in de bijbel zien wie hij is. Ik heb alleen ongelukken zien gebeuren wanneer mensen God ‘in hun broekzak’ denken te hebben en te pas en te onpas ‘God wil het’ roepen..

    Wat profeten betreft, profeten als Micha en Hosea, die tekeer gaan tegen sociaal onrecht, passen uitstekend in deze neoliberale tijden.

    Over de verschillende rollen: er wordt nu al geklaagd dat een dominee een schaap met vijf poten moet zijn. En jij wilt hem er nog drie rollen bij geven?

    Wat je laatste vraag betreft: heb je het Manifest gelezen? Als dat niet pijnlijk is, weet ik het ook niet meer.

  9. Spoorzoeken says :

    Mijn vorige bijdrage is nog in afwachting van moderatie, zie ik. Ik zal toch geen (al te) schokkende dingen roepen of een dwaalleer verkondigen? Oké dan, het was in TU Kampen Alan Hirsch: http://www.theforgottenways.org/ Excuses voor mijn oppervlakkigheid.

  10. rob says :

    @Ineke

    God laat zelf in de bijbel zien wie hij is. Ik heb alleen ongelukken zien gebeuren wanneer mensen God ‘in hun broekzak’ denken te hebben en te pas en te onpas ‘God wil het’ roepen

    Dat is erg lastig te beoordelen want de bijbel blijkt multi-interpretabel.
    Als ik je dus goed begrijp bepaal jij zelf dus of iets ‘te pas” of “te onpas” geroepen wordt.

    Bewijsvoering kan knap lastig zijn. Sommige uitspraken over God zijn zo vaag dat het niet veel uitmaakt of het klopt of niet.
    Waarheidsbevinding is dan niet eens relevant 🙂

    Iemand met gepeperde uitspraken kan verweten worden te denken dat hij God wel in zijn broekzak denkt te hebben.

    Mijns inziens ben je erg dubbel met het item bezig.
    Enerzijds vindt je dat mensen God niet in hun broekzak mogen hebben, anderzijds moeten de profeten opstaan.
    Hoe maak jij het onderscheid of iets nou wel of niet te pas komt en wanneer iemand God wel of niet in zijn broekzak heeft of echt profeteert.
    Lijkt mij dus erg lastig.

    .Wat profeten betreft, profeten als Micha en Hosea, die tekeer gaan tegen sociaal onrecht, passen uitstekend in deze neoliberale tijden.

    Dat element moet sowieso vertegenwoordigd zijn, als God goed en rechtvaardig is, en Zijn kinderen op Jezus moeten gaan lijken.

    Over de verschillende rollen: er wordt nu al geklaagd dat een dominee een schaap met vijf poten moet zijn. En jij wilt hem er nog drie rollen bij geven?

    Jij maakt er rollen van, ik niet 🙂
    Ik denk dat alles in elkaar overloopt en er eigenlijk geen sprake is van rollen.
    Je moet doen wat je moet doen, waarheid, liefde en rechtvaardigheid komen overal in terug, zowel in onderwijs als in herdersschap als in het profeteren.

    Johan verwoordde het zo, maar toen had hij het over Jezus, ik denk zelf dat je die lijn ook moet doortrekken naar de discipelen en volgelingen v Jezus:

    iemand reageerde op Douma dat Jezus zichzelf wel de Goede Herder heeft genoemd, maar niet de Goede Apostel of de Goede Profeet. Dat vind ik een oneigenlijk argument. In Jezus zie je alle vier de bedieningen gemanifesteerd. Hij was overduidelijk een herder-leraar. Maar hij trainde zijn discipelen ook voor een apostolische opdracht – gezonden in de wereld om het evangelie te brengen aan alle volken. Hij was een profeet, want hij profeteerde en doorgrondde fundamenteel wat er in mensen en situaties aan de hand was. Hij was een evangelist die vooral buiten de synagoge – op straat – goed nieuws verkondigde.

    Jezus begaf zich dus op alle sporen tegelijk.
    Als discipelen doen wij dat ook. (als wij op hem lijken en Hem navolgen)
    Zo simpel is het. Je trekt naar mijn idee niet steeds een andere jas aan.
    Als je scheef loopt in je onderwijs ga je ook scheef profeteren.
    Als je zonder liefde profeteert maak je uiteindelijk meer brokken.
    Als je geen onderscheid kan maken ben je ook een slechte herder.
    Alles loopt in elkaar over, hangt met elkaar samen en houdt verband met elkaar.
    Het heeft geen zin te denken in afgebakende taken of rollen. dat is kortzichtig.

    Wat je laatste vraag betreft: heb je het Manifest gelezen? Als dat niet pijnlijk is, weet ik het ook niet meer.

    Ik heb het gelezen maar er is niet veel van blijven hangen, ik kan er nog wel even naar kijken.

  11. Johan says :

    @Spoorzoeken: Hirsch claimt niet dat hij iets nieuws brengt, hij noemt het niet voor niets The Forgotten Ways. Ik vind wel dat hij het veel beter doordacht heeft dan evangelische gemeenten die ermee dwepen of pinksterkerken die de ambten hierarchisch zien en waarvan de voorganger zichzelf apostel noemt en zijn vrouw profetes.

    @Rob: Zo zie ik dat ook, je kunt in meerdere rollen functioneren, wat niet wil zeggen dat je er even goed in bent.

  12. rob says :

    @Johan
    Idd, de een is veel meer een leraar dan de ander, maar van het profetische in iemand leer je ook veel eb dan is iemand alsnog een leraar voor je 🙂
    Soms denk ik wel eens dat men alles veel te veel opsplitst terwijl er voorbij gegaan wordt aan de essentie.

  13. joost says :

    rob

    Soms denk ik wel eens dat men alles veel te veel opsplitst terwijl er voorbij gegaan wordt aan de essentie

    Maar dat doe je toch zelf ook? De essentie is dat jij een vast Gods geloof hebt maar je twijfelt vaak aan jezelf, aan je motieven, aan je “eigenwaarde” en je probeert alles van alle kanten te bekijken om te weten te komen of je Gods liefde en hulp wel “waard” bent terwijl God zelf liet zeggen dat Hij er is voor iedereen die hem wil erkennen.
    Toch wil je alles tot op de nerf uitpluizen en navlooien. (en opsplitsen)
    joost

  14. Spoorzoeken says :

    @Johan
    Zou best kunnen dat Hirsch e.e.a. beter heeft doordacht, maar blijft het bij hem niet al te zeer vastzitten bij een indrukwekkend theoretisch model? Ik doe maar een gokje. Ik denk dat we de ambten veel kleinschaliger moeten zien dan menigeen lijkt te doen. Vanuit het NT krijg ik een beeld van relatief kleine geloofsgemeenschappen zonder al te veel maatschappelijke pretenties.
    Ik heb het i.i.g. niet zo op met vrome stuurlui schreeuwers aan de wal tegen sociaal onrecht. Vergeet niet dat ‘gewone’ christenen in alle geledingen van de maatschappij functioneren. Van bankgraaiers en makelaars tot de toerismesector en autofabrieken, om maar iets te noemen. Die sociale schreeuwers doen geen goed voor de individuele christenwerknemer die simpelweg een getuigenis van Jezus wil geven aan zijn/haar collega.
    Je maakt van evengelische groepen overigens een karikatuur; makkelijk scoren dus. Jammer.

  15. Johan says :

    @Spoorzoeken: Het beeld dat je schetst herken (‘sociale schreeuwers aan de zijlijn’) herken ik niet zo bij Hirsch. Een innovatietheorie zoals hij aanreikt kan juist helpen de praktijk beter te begrijpen. Je kunt zijn benadering ook op de maatschappij toepassen. Hij hanteert sowieso geen beeld van de kerk als een clubje dat tussen vier muren samenkomt.

  16. Spoorzoeken says :

    O, maar ik doelde ook helemaal niet op Hirsch hoor. Ik reageerde daarmee op wat er werd gezegd over profeten. Nogmaals, ik denk dat de bijbelse bedieningen soms nogal opgeblazen worden. Het zegt m.i. hoofdzakelijk iets over het reilen en zeilen van het huisgezin van God. Dus niet zozeer over hoe de maatschappij hervormd zou moeten worden. We hebben in Nederland ook nog christelijke politici. In welke categorie vallen die volgens jou, dan wel volgens Alan Hirsch?