Superhelden: geen gebrek aan heiligen

Na het succes van de laatste Spider-Man verfilming, getiteld The Amazing Spider-Man, draait nu sinds 20 juli met groot succes The Dark Knight Rises, het laatste deel van de Batman-trilogie van regisseur Christopher Nolan. Superheldenfilms: met X-Men uit 2000 als eerste echte zijn ze in rap tempo achter elkaar verschenen. En niet alleen de allergrootste verschenen op het witte doek, ook minder bekende stripverhalen maakten hun opwachting: Sin City, Watchmen en Kick-Ass bijvoorbeeld. En het einde is nog lang niet in zicht: The Avengers uit april dit jaar heeft tot zover 1,4 miljard dollar opgebracht. Genoeg redenen om er nog een paar uit te brengen.

Vleesgeworden engelen

Waar komt tot deze fascinatie met dragers van felgekleurde maillots vandaan? Het zijn de helden uit de Griekse mythologie, de vroege martelaren van het christendom en de heiligen van het middeleeuws Europa van tegenwoordig: bovenmenselijk maar toch heel benaderbaar.

In de aflevering “Lost Our Lisa” uit het negende seizoen van The Simpsons zit Homer zoals gebruikelijk weer ’s in de penarie. Hij begint te bidden: “I’m normally not a praying man, but if you’re up there, please, save me Superman!” (zie HIER). Een leuke grap, maar de schrijvers hebben het bij het juiste eind. De superhelden van vandaag zijn in zekere mate engelen of heiligen van nu: ze zien eruit als mensen maar ze dragen iets bovennatuurlijks met zich mee. Ze staan tussen twee werelden in.

De moeders van Hercules, Perseus en Achilles konden het niet laten om een slippertje te maken met Zeus, Poseidon of een andere god. Het resultaat: een zoon met superkrachten. Bij de oude Grieken lag het voornamelijk aan het libido van de goden van de Olympus wie een held was en wie niet.

In de hedendaagse mythologie echter heeft inmenging van bovenaf er weinig mee te maken. Wetenschappelijke experimenten die fout lopen, een briljante geest of celmutatie zorgen voor nieuwe helden. In het verhaal kunnen wij dat ook net zo goed zijn: je kan je verplaatsen in de superheld – ook al acht ik de kans dat ik gebeten zal worden door een radioactieve spin toch bijzonder klein, het is aannemlijker dan dat Frans Soetermans een god blijkt te zijn.

Held tegen wil en dank

Die herkenning komt helemaal terug met de worsteling die een held heeft met zichzelf. Net zoals Jeremia helemaal geen trek had om voor profeet te moeten spelen, zo worstelen de superhelden met hun geheime identiteit en missie.

Meest exemplarisch is Spider-Man. Terwijl hij enthousiast door stad aan het slingeren was knalde een straatrover zijn oom Ben neer. Spidey had er voor zijn oom moeten zijn, maar hij dacht aan zichzelf. En Ben zei altijd “With great power comes great responsibility” – met grote kracht komt grote verantwoordelijkheid. Tegen wil en dank probeert Spider-Man de straten van New York veilig te houden, ondanks dat hij veracht wordt door het publiek. Daarnaast heeft hij nog meer problemen: hij moet zorgen voor zijn tante May, zijn studiewerk stapelt zich op en zijn baas J. Jonah Jameson van de krant waar hij werkt maakt hem het leven zuur.

In dat opzicht zijn het toch ‘echte’ mensen. Ik probeer óók al die ballen in de lucht te houden en snap heel goed dat Peter Parker/Spider-Man soms denkt: krijg toch allemaal de kolere. Maar hij heeft een belofte gemaakt, aan de herinnering van zijn oom en aan zichzelf: om zijn krachten voor het grotere goed te gebruiken.

Postmodernisme

Het mag als geen verrassing komen dat de populariteit van superhelden immens steeg na de Tweede Wereldoorlog. Met de Holocaust vers in het geheugen, een Vietnamoorlog die uit de klauwen liep en een Derde Wereld die honger leed lijdt stelde het postmodernisme dat er niet zoiets bestaat als de Waarheid of het Goede. De heiligen van deze tijd echter hebben nog steeds een zwart/wit blik op de werkelijkheid. Het zijn de good guys vs. de bad guys en zo zal het altijd zijn. Om dit evangelie aan te horen hoef je niet zondag vroeg op te staan, maar kan je op elke dag van de week ’s avonds in een comfortabele stoel met een bak popcorn op schoot de dienst bij te wonen.

Bas Soetermans is derdejaars student geestelijk werk, staat achter de bar bij De Nieuwe Liefde van Huub Oosterhuis en is zelfbenoemd deskundige op het gebied van de bosmannesque cultuurtheologie.

Advertenties

15 responses to “Superhelden: geen gebrek aan heiligen”

  1. frankgbosman says :

    Goed stuk, Soetermans, helemaal mee eens.

  2. Vleertje says :

    Mooie analyse Bas. Messianisme in stripvorm, en owh zo leuk 🙂

  3. Dr. Aaideur says :

    Fascinerend ja, waar eerst een subcultuur via stripboeken bestond is het een deel van de hoofdcultuur via films etc. geworden.

    Maar de superhelden zijn in zoverre wel postmodernistisch, dat iedereen weet dat ze eigenlijk niet echt zijn, of is dat ook van alle tijden?

  4. henkjan37 says :

    Alleen jammer dat de oplossing voor de postmderne zingevingsprobleem hier lijdt tot een vlucht buiten de realiteit.

    Voor een dergelijke visie op engelen zou je ook het boek enoch en de semitische meythologie kunnen raadplegen. Binnen de christelijke mythologie vormen engelen echter beslisst niet altijd helden, veeleerder uitvoerders van handelingen en vooral boodschappen. De visie op engelen zoals weergegeven strookt dus slechts beperkt met de christelijke. Daarnaaast mist het leidzame van de heiligen in deze postmoderne filmhelden. Die paralel gaat dus ook niet op.

  5. henkjan37 says :

    @Dr. Aaideur

    Volgens een echte postmodernist is niet alleen het verhaal door iemand verzonnen, maar is vooral ook de perceptie door de kijkers relatief. Daarmee is een film dus net zo goed subjectief als bijvoorbeeld de krant of de bijbel. Overigens zijn kijkers als zodanig ook subjectief.

  6. Dataxxx76 says :

    Hoi iedereen; misschien wat vergezocht; maar heb me verdiept in the dark knight rises. Heb ‘m ook gezien in Cinemec Ede. Heb me verdiept in de achtergrond van de schietpartij Colorado en heb verrassend nieuws; of eigenlijk geen nieuws; ligt eraan hoe goed je jezelf informeert. Wat blijkt “My homies still” van Lil Wayne is connected 2 “The Dark Knight Rises”. In de clip van Wayne ( een zwarte rapper) komen veel beelden voor die overeenkomen met de schietpartij in de V.S. . Er gaan al geruchten over “Triggers” . Monarchslaven en of MK -Ultra projecten.

    Ik ben benieuwd naar jullie reacties na het zien van onderstaande You Tube (kan vergezocht zijn; maar twaalf skeletten in bioscoopstoelen is wel precies the number being killed).


    weet niet of link werkt anders klik op You Tube Lil Wayne feat. Sean connected to dark knight rises (illuminati)

  7. henkjan37 says :

    @Dataxxx76,

    Zet even je aluhoedje op

  8. Timba says :

    @dataxxx76: fantastisch dat mensen er zo veel tijd in kunnen/willen steken om dit soort filmpjes te maken. Maar ze mogen in het vervolg wel beter de feiten volgen en zeker niet liegen! Probeer sommige facts eens te checken, want het eerste wat ik controleerde bleek al niet waar. Die kerel had zwaar machinaal geweren in zijn handen, hoe had hij dan ook nog een fakkel vast kunnen houden?
    Zoals henkjan al zegt ” aluhoedjes op “

  9. Dataxxx76 says :

    @Timba;
    Dan moet je het filmpje nóg wat beter bekijken. De olympische fakkel werd namelijk gedragen door een vrouw KELLY Holmes de naam van de schutter met de machinegeweren was een man genaamd JAMES Holmes. Het gaat erom dat er twee keer de ACHTERNAAM Holmes werd gebruikt.

    Misschien is het ook mogelijk te concluderen dat er wél meer achterzit?
    Heb je gezien HOE die James Holmes in de rechtzaal zat? Verdoofd door allerlei middelen; nauwelijks kon hij z’n ogen open houden die door zijn hoofd rolden.

  10. E-J says :

    @dataxxx: het feit dat er 12 doden zijn, denk je echt dat dat met opzet was? Er waren 71 gewonden, hetgeen er op duid dat er in het wilde weg is geschoten. M.a.w. het is louter toeval dat er 12 doden zijn, anders had de schutter veel doelmatiger te werk moeten gaan. En zo staat er nog veel meer vergezochte ongein in dat filmpje. 8+8=16, en dat verwijst naar de bioscoop? Ha, laat me niet lachen 🙂

  11. Timba says :

    @dattaxxx je hebt gelijk, op 10.46 zeggen ze dat hij de fakkel aanstak, maar dat was meer symbolisch bedoeld. Heb je de reactie van lil wayne ook al gezien? Ik wilde het eigenlijk simpel houden, maar dat lukt dus niet, als je een beetje kritisch kijkt worden feiten en suggesties gemixt. Sommige feiten zoals de overeenkomst van de skeletten en de uiteindelijke doden in de bios zijn zeer bijzonder, maar wat vertelt het ons? Zelfs lil wayne denkt wel dat er wat achter zit, maar ik vraag me af: waarom only in amarica?

  12. Timba says :

    @e-j inderdaad, als er al zulke verre verbanden worden gelegd, slaan ze ook een heleboel over. T is een beetje zelfvervullende profetie, maar dan verkeerd om. Vooral rond 6.45 met die romeinse getallen vond ik leuk! “en als je dan die cijfers weglaat” ja tuurlk heel logisch….

  13. henkjan37 says :

    @ Timba

    niet zo kritisch! het is gewoon een groot complot en je moet er gewoon in geloven en niet zo kritisch doen;)

    (D)

  14. Dataxxx76 says :

    @Henk-Jan 37; je snapt het dus niet hé??
    Kritisch doen mág is zelfs goed, maar jouw reactie van : “Zet je alu-hoedje” op ZONDER dat je onderbouwende TEGEN argumenten brengt is zeer zwak.

    Goed als je niet weet wie er in de wereld BOVEN de wetten en de regels staan kan ik het je moeilijk kwalijk nemen.

    Wat is opzet?

    Joh ik kan wel meer hier zetten, maar als de intentie is om alles wat goedbedoeld is en oogopenend door het slijk te halen begin ik er al
    niet eens aan man.

  15. zeekoecq says :

    Als ik weer op het oorspronkelijke artikel mag reageren… 😛
    Als aanvulling op de conclusie: ja, en een verdraaid makkelijk en gevaarlijk evangelie ook, met een bijzonder goede evangelisatiecampagne.

    Walter Wink ziet in de cultuur een patroon, “the myth of redemptive violence” dat ook hier weer naar voren komt. Kenmerken: geweld overwint, het kwade wordt buiten onszelf gelokaliseerd.
    Dit in tegenstelling tot Jezus, die juist overwint door zich door het geweld laat overwinnen, en zelfs Petrus tegen houdt wanneer die als wanhopige verdedigingspoging een oor afhakt, en een levenswijze propageert van het kwade in jezelf niet te ontvluchten of te projecteren op een zondebok.

    “In a period when attendance at Christian Sunday schools is dwindling, the myth of redemptive violence has won children’s voluntary acquiescence to a regimen of indoctrination more extensive and effective than any in the history of religions. Estimates vary widely, but the average child reported to log roughly 36,000 hours of television by age 18, viewing some 15,000 murders. What church or synagogue can even remotely keep pace with the myth of redemptive violence in hours spent teaching children or the quality of presentation? (Think of the typical “children’s sermon” – how bland by comparison!)”
    http://www.ekklesia.co.uk/content/cpt/article_060823wink.shtml