Tegendraadse spiritualiteit is weer hot

Ja het is zover! De tegendraadse spiritualiteit is weer in de picture op het protestantse erf. Er verschijnen twee boeken in één week met de (onder)titel ‘tegendraads’. Allereerst is daar het boek van Herman Paul en Bart Wallet met de titel ‘Oefenplaatsen’ en als ondertitel ‘Tegendraadse theologen over kerk en ethiek’. En vervolgens is daar het boek van Jan Wolsheimer – ook bekend als @eeuwigheid – met de titel ‘Tegen de draad’.

Dit lijkt me een goede aanleiding om het begrip tegendraadse spiritualiteit eens voor het voetlicht te brengen. Een spiritualiteit die in sommige kringen ondergesneeuwd is geraakt en vaak met argusogen wordt gevolgd.

In evangelische kringen kan het al snel worden weggezet als ongeestelijk, dwars of liefdeloos en in gereformeerde kringen zijn tegendraadse geluiden niet minder bedreigend voor de gevestigde gereformeerde status quo. Ook in katholieke kring is er een groot risico dat tegendraadsen naar de marge worden verwezen. Dit overkwam de grote theoloog Hans Küng toen Rome hem – na kritiek op de Pauselijke onfeilbaarheid – zijn leerbevoegdheid afnam. De uitschakeling of onschadelijkmaking van tegendraadsen is niet ongebruikelijk in de historie van de gevestigde kerken.

Bij de meer vriendelijke bejegening worden ze als “interessant” of misschien zelfs “nuttig” gezien en stemmen ze “tot nadenken”. Maar voordat er ook echt praktische gevolgen aan worden gegeven, moet er veel en meer gebeuren. “Een meer systematische- of theologisch verantwoorde uitwerking”, roepen de academici of “een meer praktische uitwerking”, wordt er vanaf de werkvloer gevraagd.

De gevestigde kerken lijken zich altijd wat ongemakkelijk te voelen bij tegendraadse spiritualiteit en dit lijkt me ook héél terecht. Deze ongemakkelijkheid zal nodig zijn om het metaforische gebouw in opbouw en fundament van hun gevestigde spiritualiteit kritisch onder ogen te komen. In agogisch leerjargon kan er zo een momentje ontstaan van onbewust onbekwaam naar bewust onbekwaam. Als er lering wordt getrokken van deze kritische tegenbeweging dan worden we bewust bekwaam en als dit een goede gewoonte is geworden spreken we van onbewust bekwaam.

De wortels van tegendraadse spiritualiteit


Een theologische verantwoording van deze tegendraadsheid gaat terug op de profeten van het Oude Testament. Emeritus professor en spiritualiteitkenner Kees Waaijman ziet de spiritualiteit van de tegenbeweging al eerder plaatsvinden, wanneer het volk van Israël wordt onderdrukt tijdens de Egyptische overheersing (Handboek Spiritualiteit p.215) is er opstand. Zijn benadering vraagt om iets meer uitleg.

Waaijman beschrijft in zijn Handboek Spiritualiteit de vormen en de grondslagen van spiritualiteit. Dat doet hij door een drievoudige dynamiek te ontrafelen die we in de Bijbel en in de geschiedenis tegenkomen, maar ook in vele andere religieuze tradities.

De basiservaring van de spiritualiteit van de tegenbeweging omschrijft Waaijman op p. 213 als volgt:

“Soms worden mensen zo diep geraakt door het absolute, dat zij buiten het kader van de culturele en religieuze consensus worden getrokken. Hun bewogenheid tast de gevestigde orde aan. Hun tegenspel ontregelt haar dominantie. Hun onverzettelijkheid breekt haar macht.”

Ik vind deze omschrijving erg mooi, dus lees het gerust twee of drie keer. Waaijman is estheet genoeg om het om die reden zo mooi te formuleren.

Voorbeelden van tegendraadse spiritualiteit


Deze tegendraadsheid zien we in de geschiedenis terug wanneer een gevestigde spiritualiteit scheef groeit. Door het veelvuldige gebrek aan belangrijke christelijke waarden in de geschiedenis van de kerk, waren er tegenstemmen nodig. Zo ontbrak het volgens Maarten Luther de kerk van voor de reformatie te veel aan “genade op grond van geloof” en aan het “priesterschap van alle gelovigen”. Deze tegendraadsheid van Luther werd via Calvijn weer aanleiding tot een meer gevestigde spiritualiteit van scholen. Later was er weer een nadere reformatie nodig vanwege het gemis aan innerlijkheid. En zo begonnen ook veel evangelische reacties op de gevestigde kerk tegendraads om later weer te “verzanden” in stevige vestigingen met weer hun eigen tekorten.

Ook in deze tijd zijn er diverse tegendraadse geluiden te horen zoals bijvoorbeeld in georganiseerde vorm Goedgelovig, de inmiddels geabsorbeerde emerging church, en misschien past ook New Wine in deze rij thuis. Daarbij hoort ook de neo-monastieke beweging van Shane Claiborne en De Zevende Regel, alsmede de theologen (Hauerwas, Wright etc.) uit het boek Oefenplaatsen van Herman Paul en Bart Wallet. In de blogosfeer kan Vrijzinnig Evangelisch als tegendraads worden gezien en kiezen de mannen van StaatGeschreven voor de (ietwat gedateerde) tweedeling ‘zinnig’ en ‘vrijzinnig’ als een mogelijke variant op ‘scholen’ en ‘tegenbeweging’.

De constructieve kracht van tegendraadse spiritualiteit


Tegendraadse spiritualiteit wijst de kerk (of de samenleving) niet alleen in negatieve zin op hun tekorten, maar ook in positieve zin op centrale christelijke waarden die de gevestigde spiritualiteit naar de achtergrond heeft geschoven. Vandaar dat tegendraadse theologen ook graag spreken over een tegendraadse spiritualiteit ten opzichte van de maatschappij. Dit noemen ze soms counter-cultural. De ecclesial turn die in Oefenplaatsen wordt beschreven – een verzwakking van de gevestigde spiritualiteit in onze samenleving in de laatste decenia – heeft dit ook. Secularisatie is het dubieuze woord dat vanuit een niet minder dubieuze secularisatiethese door de gevestigde spiritualiteit vaak wordt gebruikt. Alsof er met heimwee wordt gewezen naar de bedreiging van buitenaf die het kostbare bezit heeft geroofd, in plaats van te kijken naar de vernieuwende lessen voor de kerk van binnenuit.

De tegendraadse spiritualiteit zal opkomen naarmate de gevestigde spiritualiteit in de samenleving aan zeggingskracht verliest. Dat kan door haar verlies van invloed of macht, maar dat kan ook door waterige wijn, smaakloos zout of een verstopte lamp onder de korenmaat. Een mooi voorbeeld hiervan vind ik Barth en Bonhoeffer ten tijde van de Bekennende Kirche, vlak voor de Tweede Wereldoorlog. De verloedering is een trigger voor de spiritualiteit van de tegenbeweging.

Zo is de nobele hoop van de tegenbeweging, dat de kerk en de samenleving weer ruimte biedt aan zaken, waarden en mensen die in het nauw zijn gekomen. Misschien is het woord bekering hier wel op z’n plaats. Dit lijkt me nog iets verder gaan dan de definitie van Waaijman.

De dynamiek van tegendraadse spiritualiteit


Maar deze spiritualiteit van de tegenbeweging staat niet op zichzelf. Waaijman ziet drie grondvormen van spiritualiteit:

1. De spiritualiteit van de leken – de huis, tuin en keuken spiritualiteit, zeg ik.
2. De spiritualiteit van de scholen – gevestigde spiritualiteit in mijn woorden
.
3. De spiritualiteit van de tegenbeweging – zoals hierboven omschreven.

Deze drie zijn onderdeel van de spirituele dynamiek en deze behoeven (nog) geen normatieve waardering. In de Bijbel zien we deze drie vormen terug. Alle drie kunnen ze zeer constructief zijn, maar ook zeer destructief. Ze lijken alle drie nodig ook voor een positieve ontwikkeling. Als de gevestigde spiritualiteit scheef groeit, kan de tegenbeweging zorgen voor feedback en de scheve stenen in het gebouw weer rechtleggen. Soms is er meer nodig en krijgt het fundament een kritische inspectie. Als de lekenspiritualiteit scheef groeit dan kan de gevestigde spiritualiteit een kader bieden voor praktisering. En zo lijken ze elkaar aan te vullen. Hoe duidelijker de boodschap wordt gecommuniceerd vanuit (gemiste maar gedeelde) waarden hoe meer kans van slagen op acceptatie, is mijn indruk.

Waaijman omschrijft dit veel subtieler dan ik hier doe. Maar dat maakt het boek ook minder makkelijk leesbaar. Ik had het voorrecht dat ik het hemzelf hoorde uitleggen. Kees Waaijman heeft ons met zijn indeling een zeer verhelderend en nuttig onderscheid meegegeven om tot een meer dynamische en bijbels georiënteerde praktijk van spiritualiteit te komen.

Ronald van den Oever werkt als redacteur bij de EO en blogt op Zwak GelovenHij moedigt Goedgelovigen aan om ‘fier en dapper’ te zijn in hun tegendraadsheid, altijd bereidwillig om vriendelijk maar beslist het constructieve doel voor ogen te houden.

Advertisements

33 responses to “Tegendraadse spiritualiteit is weer hot”

  1. Rinie Altena says :

    Verbijsterend om te zien hoe een politiek en maatschappelijk explosief boek via een woord als spiritualiteit al zijn kraak en smaak verliest!? Zie mijn bespreking…: http://riniealtena.wordpress.com/wp-admin/post.php?post=4446&action=edit&message=1

  2. joost says :

    Hoera. ik ben géén dwarsligger. Ik ben tegendraads sprititueel. wink:
    joost

  3. joost says :

    en nu nog leren spellen. 😦
    joost

  4. Johan says :

    @Rinie: Je link werkt niet.

    Ik herken me wel in de omschrijving, maar is het niet zo dat tegendraadsen zelden als constructief worden ervaren omdat ze altijd een gevaar vormen voor de gevestigde orde?

  5. John says :

    @joost

    Ik vind sprititueel anders wel een mooie omschrijving van jouw geloofsleven 😉

  6. joost says :

    john
    dank je wel. 😆
    joost

  7. Ronald says :

    Het valt niet mee om je gelijk te geven Johan. Daarom kun je dit artikel ook zien als een hart onder de riem voor degenen die zich op deze manier tegendraads inzetten. Als we naar de profeten kijken, dan zien we dat zij bij hun optreden vaak vaak belanchelijk werden gemaakt en moesten uitwijken naar eenzame plaatsen. En bij eenzaamheid kan het soms helpen te beseffen dat er meerdere mensen net als “jij” zijn niet alleen in deze tijd, maar ook in vroegere tijden. Daarnaast kan het helpen om vanuit dit besef steviger te staan en helder richting te geven op een manier die er toe doet. Veelal zijn de mensen die in de pas liepen later weer vergeten en groeien tegendraadsen (helaas vaak achteraf) uit tot grote helden. De bijbel vertelt ons dat zij vaak ook nog eens grote helden van God zijn geworden. Mensen worden vaak bang van tegendraadsen, maar God niet. In de geschiedenis van zijn kerk heeft hij laten zien dat tegendraadsen prima passen in zijn plan met de kerk en de wereld. Voor God zijn ze waardevol. Mooi toch! En laten we dit nu eerst eens een moment nemen om dit te ontvangen, voordat we het weer relativeren… 😉

  8. marliesinafrica says :

    Is tegendraadsheid niet een onvermijdelijk gevolg van onze individualistische samenleving? We laten ons hier niet meer vertellen hoe de wereld in elkaar zit, dat maakt tegendraadse spiritualiteit erg hip.

  9. Jan Wolsheimer says :

    Helder en beschouwend stuk Ronald! De beweging is geanalyseerd en gecatalogiseerd, maar….wat doen we met de tegendraadse meningen en verlangens? Dat kan niet bij een analyse blijven toch?

  10. Ronald says :

    Ha, je ongeduld om goed te doen siert je Jan! Nee het kan zeker niet voor altijd bij een analyse blijven. Gelukkig kunnen ze voor praktische wenken terecht bij jouw boek http://www.neema.nl/Tegen-de-draad-Jan-Wolsheimer/nl/product/155567/ Zeg ik zeker niet flauw bedoeld! Ik ben er nog in bezig en vind het zeer inspirerend. Maar om nu gelijk zo’n heldere richting te kiezen die inspirerend kan werken, is voor sommigen misschien nog een stap te ver. In ieder geval voor veel mensen die ik ken…. En er zijn nog meer mogelijkheden en tegendraadse wegen. Dan kan het goed zijn om eerst de eigen tegendraadsheid onder ogen te zien als iets wat nuttig en nodig is. Dat kan de nodige energie geven. Vaak komen tegendraadse mensen veel afwijzing tegen en raken ze ondergesneeuwd door de gevestigde spiritualiteit. Dit is mijn pastorale ervaring. Te snel een weg kiezen om ook snel weer gefrustreerd te raken lijkt me dan niet wijs. Anderzijds kunnen helder doelen ook weer energie geven, dus hiertussen zal er dynamiek zijn. Dus er is overal een tijd voor Jan! Een tijd van actie, maar in dit geval eerst nog even stil staan en er naar kijken om het te kunnen accepteren en er je eigen richting met God in te vinden. Ik ben hier even meer agoog dan activist 😉 Tegendraadse mensen zitten vaker niet stil dan wel stil, is mijn indruk. Tenzij ze verzanden in frustratie en zurigheid. Dan hebben ze weer een positief perspectief nodig om zich met hun positieve tegendraadse energie te verbinden met goede doelen zoals deze bijvoorbeeld in jouw boek zijn omschreven. Ik hoop dat je boek deze uitwerking zal hebben. Hartelijke groet!

  11. Copson says :

    Je kunt, lijkt me, beter iets “over het voetlicht” brengen!

  12. henkjan37 says :

    Als er iets is dat natuurlijk zeer iritant is, dat kerkgenootschappen kapot maakt, is het teveel tegedraadsheid! Even een inhoudelijke discussie of discussie over de vorm is een. Maar die zeikerds die alles uit principe ter discussie stellen, daar kom je als kerk niet verder mee!

  13. henkjan37 says :

    En postmodern en individualisme is natuurlijk iets wat we moeten overstijgen! Op naar een nieuw door de geest gevoede eenheid!

  14. Ronald says :

    @Copson: Best jammer dat GG er “voor” het voetlicht van heeft gemaakt… 😉 Ik had het over het hoofd gezien. Ik zal het op m’n eigen blog verbeteren en ik hoop dat GG het hier ook doet. Dank je!

    henkjan37: Tegendraadsheid opzichzelf is ook niet altijd constructief . In de tekst noem ik ook ergens dat je met tegendraadsheid constructief kunt zijn door vanuit relevante en gedeelde waarden het gesprek aan te gaan. Juist in een gemeente zou dit goed moeten werken. Maar ik weet dat er in de praktijk helaas vaak weinig contructieve krachten actief kunnen zijn. Tegendraadsheid lijkt me ook niet het hoogste doel, maar liefde tot elkaar en tot God.

    Maar soms is tegendraadsheid nodig om dit weer na te leven en anderen hierop te wijzen.

  15. Ronald says :

    @Rini Zoals gezegd, je link werkt niet en al zoekende op je blog kom ik ook niets tegen wat je zou kunnen bedoelen. Ik ben benieuwd hoe je dit bedoelt Rini. Misschien kun je het nog even toelichten. Wel goed om weer iets van je te lezen. Je blog is erg mooi geworden. Ik ga er eens meer van lezen. Hartelijke groet!

  16. Ronald says :

    @Copson bij nader onderzoek hou ik het toch bij “voor het voetlicht” dus correctie is niet meer nodig. zie http://www.onzetaal.nl/taaladvies/advies/voor-het-voetlicht-over-het-voetlicht

  17. johan says :

    evengoed als dat Pittig de pkn stuksloopt met al zn kritischheid des doods 😛

  18. Pittig says :

    @ Johan

    Wow, wat een enorme macht en invloed heb ik volgens jou! 🙂

    Maar zou je je naam even willen wijzigen, want er zijn meer Johan’s hier en degene die hier als vierde heeft gereageerd onder de naam Johan heeft de oudste rechten op die naam.

  19. engel says :

    @Pittig,

    Dat ga je niet redden in je eentje!

  20. Pittig says :

    Die quote van Waaijman is me echt uit het hart gegrepen. Ik kom het in de geschiedenis van het christendom, maar ook in andere religies tegen.

    Een opmerking bij het stukje van Van den Oever:

    De gevestigde kerken lijken zich altijd wat ongemakkelijk te voelen bij tegendraadse spiritualiteit en dit lijkt me ook héél terecht.

    Aan de ene kant wel, maar aan de andere kant heeft de RKKerk enorm veel stromingen en tegendraadse spiritualiteiten een plaats weten te geven. Denk aan de Franciscanen, de Jezuïeten!

    En hetzelfde geldt voor de PKN. Er zijn vele tegendraadse gelovigen in de hervormde, gereformeerde en lutherse kerken geweest! Is Van den Oever niet de Nadere Reformatie, het Reveil, het Modernisme, Karl Barth, de liturgische beweging, Kuitert en Hendrikse vergeten? Ik zou haast zeggen dat de PKN één bruisend en botsende warboel van tegendraadsheid is. Het is maar van welk perspectief je het bekijkt.

    Daarin verschillen de gevestigde kerken in geen enkel opzicht van welke andere kerk of groepering dan ook. In elke groep waar bepaalde gewoonten en ideeën heersen, ontstaat er een belemmering voor tegendraadsheid.

    Die tegendraadsheid wordt dan niet toegepast, maar zelfs afgehouden door academici, zegt van den Oever:

    Een meer systematische- of theologisch verantwoorde uitwerking”, roepen de academici…

    En even later gebeurt het ook. Niet alleen academici doen het, maar zelfs de profeten deden het al!

    Een theologische verantwoording van deze tegendraadsheid gaat terug op de profeten van het Oude Testament.

    Er is dus al heel vroeg een theologische uitwerking van de tegendraadsheid gegeven. Maar de profeten onderling zijn gelukkig ook weer tegendraads naar elkaar! Nahum is zo pro-Israël en anti-Ninevé dat je je haast niet voor kunt stellen dat er ook nog het verhaal van Jona in de bijbel staat…

    De voorbeelden die Van den Oever van huidige tegendraadse bewegingen noemt zijn dan wel sterk evangelisch gekleurd. Geen Iona, Taizé, Sant Egidio of homo-groepen bijvoorbeeld ! Of zijn die groepen soms té tegendraads voor Van den Oever?

  21. Pittig says :

    @ engel

    Na die enorme troon waar ik door Johan op geplaatst werd, zet jij me weer met beide benen op de grond! Dank! 🙂

  22. Pittig says :

    Opvallend is dat de schrijvers van het boek ‘Oefenplaatsen’ allemaal theologisch gezien absoluut niet tegendraads zijn. 🙂 Ze zijn orthodox en evangelicaal. Ze zijn alleen tegendraads tegen de “boze maatschappij”.

    Bij het boek ‘Oefenplaatsen’ staat:

    Is niet iedereen die in onze geseculariseerde samenleving over God spreekt per definitie tegendraads en anders dan de rest? Volmondig bevestigen de theologen die in dit boek aan het woord komen – onder meer Tim Keller, Tom Wright, Stanley Hauerwas, Oliver O’Donovan en Miroslav Volf – dat christenen andere prioriteiten hebben en een andere taal spreken dan hun buren of collega’s. Maar extra tegendraads vatten zij de kerk op als een oefenplaats van de Geest, als een plek waar christenen leren het geloof te spellen en waar hun karakters worden gevormd.

    Hé? In onze samenleving wordt juist heel veel over God, Allah, ‘Iets’ gesproken. Zowel door atheïsten als door niet-atheïsten. Daarin is niemand anders dan de rest.

    En hebben christenen andere prioriteiten? Wat wordt daar in vredesnaam mee bedoeld? Zijn ze stiekem beter? Maar ik zie, ook in evangelische kringen, dat een gevoel van welzijn en gezondheid héél hoog staan aangeschreven. Daarin verschillen ze totaal niet van hun omgeving. Ze willen net als hun omgeving dat ze “volkomen tot bloei komen” en “gezond leven”. Alle aandacht voor gebedsgenezing en ziekenzalving is toch absoluut niet tegendraads in een maatschappij waarin er zoveel aandacht is voor alternatieve geneeswijzen?

    En met de zin “het geloof leren te spellen” wordt de suggestie gewekt dat er al een vaststaand geloof is, dat je alleen nog moet leren spellen.

    Ten eerste was die ervaring van “diep geraakt zijn door het absolute” toch niet onder woorden te brengen, laat staan te spellen?

    Ten tweede zegt de RK kerk tegen de Protestanten dat zij wel erg veel spelfouten maken. En hetzelfde zeggen de evangelischen tegen de Remonstranten, de Gereformeerde Gemeente en de Vrijgemaakten tegen de rest. Welk geloof moet je dan leren spellen? Wiens geloof is dat?

    Blijkbaar toch een vaststaande formule dat geen tegendraadsheid duldt! Hoe tegendraads zijn die schrijvers dan?

    En dan nog een hele interessante zin: “vatten zij de kerk op als een oefenplaats van de Geest”. Mijn eerste indruk is dan dat de Geest in de kerk aan het oefenen is. De Geest probeert zich te verbeteren?

    Maar kun je dan niet beter zeggen dat de wereld de oefenplaats van de Geest is? Of het universum? Ook vanuit bijbels perspectief is de Geest toch veel breder werkzaam dan alleen in de kerk?

    Is de kerk niet menigmaal pas dankzij een bepaalde filosofische stroming “tegendraads” geworden? Heeft de invloed van de Kierkegaard niet van Barth een tegendraads figuur gemaakt? En hoeveel invloed heeft het humanisme, de aandacht voor geschiedenis en de uitvinding van de drukpers op Luther, Calvijn en hun volgelingen gehad? etc. etc. Waren socialisten, communisten en liberale (vrijzinnige) christenen niet degenen die tegendraads waren in apartheids Zuid Afrika? De evangelicalen waren het beslist niet! Hoeveel invloed hebben de zestiger jaren met de nadruk op ervaring, authenticiteit en afkeer van instituten wel niet gehad op de bloei van de evangelische beweging?

    Wie leert dan van wie om tegendraads te zijn? De kerk leert het de wereld? Of de wereld leert het de kerk?

  23. Ronald says :

    @Pittig Een prima aanvulling op mijn stukje. En ja ik heb nog veel niet genoemd. Dat heb ik ook naar Rinie Altena geschreven op zijn blog.
    http://riniealtena.com/2012/06/12/kerk-als-een-tegendraadse-oefenplaats/#comment-592

    En daarbij zijn Iona, Taizé, Sant Egidio (ken ik minder) en de homogroepen mij zeker niet te tegendraads. Hierbij stel ik mezelf maar de eenvoudige vrome vraag: Zouden ze voor Jezus te tegendraads zijn?

    Ik kan je ook gelijk geven als je schrijft dat de RKK en de PKN veel tegendraadse theologen een plaats weten te geven. Vaak met motieven om er van te leren, maar soms ook om de (kerkpolitieke) onrust te beteugelen en ze onschadelijk te maken (door ze te isoleren of te marginaliseren bijvoorbeeld). Of is dit te achterdochtig van mij?

    Je noemt voorbeelden die ik ook herken, maar die veelal niet makkelijk tot stand zijn gekomen en soms nog steeds moeilijk liggen. Het wordt bij jouw voorbeelden zeker geprobeerd en soms kunnen we het ook “geslaagd” noemen. Dit neemt mijn opmerking niet weg dat er in de kerk nog steeds vaak ongemakkelijk wordt gereageerd op tegendraadse mensen. Ook nog bij de RKK en de PKN en zeker ook bij veel evangelische kringen en bevindelijk gereformeerden etc. En dit geld ook voor een bredere maatschappelijke en politieke context, zeg ik snel. Dat zal zo blijven en dat is ook goed voor te stellen.

    Vooral Barth vind ik een voorbeeld met wie in gereformeerde kringen aanvankelijk kerkbreed toch weinig is gedaan. Het laatste decenium is er weer een opleving en meer erkenning voor Barth en worden zijn gedachten weer actief gerecycled. Dit is langere tijd meer in de marge geweest, is mijn indruk. Boeiende hoe dit heeft kunnen gebeuren.

    Deze dynamiek in de spiritualiteit – die ook met andere typeringen mogelijk zijn – vind ik enorm boeiend. Ik wil met dit stuk een positieve bijdrage leveren aan deze dynamiek in bewustwording, erkenning en richting in de hoop om hiermee de lezer van dienst te zijn. Verder kom ik nauwelijks en hogere verwachtingen moet ik helaas teleurstellen.

    Dus dank voor je waardevolle aanvulling die mij uitgedaagde tot meer evenwicht en nuance in mijn verhaal.

    Vriendelijke groet!

  24. Rinie Altena says :

    Sorry mensen ik had mijn eigen interne link erin gezet. Ik heb overigens al serieus en waarderend gereageerd op Ronald. Maar….. Ik blijf mij verwonderen over de reacties en het woord ‘tegendraads’. Volgens mij gaat het boek daar niet over. Het gaat hen om een kerk waarin de ‘geraaktheid’ door wat er om het heen gaande is centraal staat. De verloedering van de buurt, de cultuur van het cynisme, de arme, de afgeschreven mensen, de vluchteling. Jezus was niet tegendraads…? Hij liet zich raken door de roep om redding van mensen; hij werd met ontferming bewogen en handelde. Daarin herkenden mensen God en de profeten… En ja dat moet je niet doen: geen politiek in de kerk… En alleen een bekeerde vluchteling…

  25. Rinie Altena says :

    Helemaal eens. De kerk/evangelische gemeente is niet alles.. Er gebeurd veel meer!

  26. Ronald says :

    @Pittig In de definitie van tegendraadse spiritualiteit zit dat ze geraakt worden door het absolute. En dat lijkt me jargon van Waaijman om te zeggen dat ze door God worden geraakt. En hoe zit dat nu precies met Karl Barth? Dat is niet eenvoudig te ontrafelen omdat er wat dingen door elkaar lopen. In mijn beeldvorming kampte hij met de theologie van Bultmann waar de orthodoxe gereformeerden geen goed antwoord op konden vinden. DIt lees ik in zijn biografie. Ik heb hier de nadruk gelegd op de problematische acceptatie van de latere Kerk. Die lijkt mij ook grotendeels te komen door zijn dialectische methode waarin hij door Kierkegaard is beïnvloed en waarmee hij Bultmann probeerde te pareren. Maar een echte tegendraadse held is Barth (met Bonhoeffer) in mijn ogen “natuurlijk” geworden omdat ze geraakt werden door het onrecht van de Nazi’s en omdat ze daardoor maatschappelijk stelling namen tegen de kerk die samenheulde met het Nazi-bewind. Hij weigerde om de verplichte Hitlergroet voor zijn colleges te doen en sprak zich stellig uit tegen dit onrecht. Bijna ook in een persoonlijke ontmoeting met Hitler. Helaas ging die afspraak niet door. Deze tegendraadsheid koste hem zijn professoraat en werd de aanleiding om hem over de grens te zetten terug in Zwitserland. Daar ging hij dapper door met zijn verzet. Ook toen zijn eigen regering hem tot bedaren probeerde te brengen. Jammer dat ik dit ook niet had vermeld, want het laat zien – zoals Rinie terecht opmerkt – dat tegendraadse spiritualiteit ook vaak grote maatschappelijke actie genereert.
    Dat de theologen van dit boek niet tegendraads zijn omdat ze orthodox zijn lijkt me geen punt. Je kunt goed tegendraads zijn als je orthodox bent als je wordt geraakt door een kerk die (op bepaalde punten) grotendeels neigt naar scheefgroei. Ik weet niet of we dit van alle theologen in dit boek kunnen zeggen. Hauerwas lijkt me zeker wel tegendraads naar kerk en samenleving. Hij ageert in de VS tegen de “christelijke” samenleving die niet christelijk is, maar ook tegen een kerk die hierin mee dreigt te gaan. Orthodox en tegendraads sluiten elkaar dus niet uit. Ook in Waaijmans verhaal niet. Hopelijk is deze aanvulling verhelderend genoeg. En als je het niet met me eens bent dan roep je maar weer! 🙂

  27. bramvandijk says :

    Als de gevestigde spiritualiteit scheef groeit, kan de tegenbeweging zorgen voor feedback en de scheve stenen in het gebouw weer rechtleggen. Soms is er meer nodig en krijgt het fundament een kritische inspectie. Als de lekenspiritualiteit scheef groeit dan kan de gevestigde spiritualiteit een kader bieden voor praktisering. En zo lijken ze elkaar aan te vullen.

    Hierbij lijkt wel te worden uitgegaan van een soort vaststaande maatstaf van hoe het goed is. Als de ene soort spiritualiteit daarvan afwijkt moet een andere ervoor zorgen dat we weer “in het rechte spoor” terechtkomen…

    Als een beschrijving van hoe de theologie zich organisch ontwikkelt en evolueert vind ik het een interessante analyse, maar hoe normatief moeten we dit opvatten?

  28. Ronald says :

    Maar je geen zorgen Bram. Ik ben nogal perspectivistisch. Maar volgens mij heb ik dat al een keer aan jou uitgelegd… Toch? Hier schrijf ik vanuit het perspectief van de tegendraadse. Iedereen mag verantwoordelijkheid nemen voor zijn eigen perspectief in de dialoog met elkaar. Dit lijkt me dus geen normatieve theorie in die zin. Het lijkt me wel normatief vanuit het perspectief van de naastenliefde. In de zin dat we maar een gedeelte van de dynamiek zijn, waarbij het wel eens positief voor ons kan zijn om goed naar anderen te luisteren en ons door elkaar te laten dienen of elkaar van dienst te zijn. Vanuit mijn christelijke houding heb ik daarbij met anderen te maken en met Gods geest die mij wel eens op de meest onverwachte manier wil aanspreken, is mijn ervaring. Dus stel ik mij na dit zwaar beschouwende stuk mezelf en anderen graag de praktische vraag sta ik open voor de spiritualiteit van anderen om mij erdoor te laten aanvullen?

  29. Ronald says :

    maar = maak

  30. bramvandijk says :

    @Ronald

    Iedereen mag verantwoordelijkheid nemen voor zijn eigen perspectief in de dialoog met elkaar.
    […]
    Dus stel ik mij na dit zwaar beschouwende stuk mezelf en anderen graag de praktische vraag sta ik open voor de spiritualiteit van anderen om mij erdoor te laten aanvullen?

    Goed om te horen, en inderdaad ook meer in lijn met wat ik van jou zou verwachten 😉

    Wat ik vooral wel mooi vind is de openheid om jezelf door anderen te laten aanvullen en veranderen. Dan voer je pas echt een dialoog. In plaats van dat je anderen probeert te overtuigen van jouw eigen denkbeelden. Past ook mooi in de lijn van Levinas die ik momenteel aan het lezen ben.

  31. Ronald says :

    @Bram Deze openheid is mooi, maar ook enorm moeilijk. Of zal ik het enorm uitdagend noemen? 😉 Vandaar zwakgeloven. Ten opzichte van de (naasten)liefde ben ik altijd zwak.

    Dat gevoel krijg ik ook als ik Levinas lees. Hij gebruikt ook vaak sterke woorden als “ik ben de gijzelaar van de ander”, niet meer vrij om te doen wat ik zelf wil, maar gegijzeld om te dienen. In dit verband gebruikt hij ook “gastheer en gast” die in onze westerse context wat minder dwingend zijn.

    Mooi dat je Levinas leest dus. Heeft mij ook geholpen om zicht te krijgen op hoe liefde in zwakheid werkt. Samen met Martin Buber en vooral Joshua Heschel is hij mijn grootse inspirator als het om joodse wijsheid gaat. Maar er valt nog zoveel moois te lezen en nog zoveel te groeien als het om naastenliefde gaat. Het ga je goed!

  32. bramvandijk says :

    @Ronald

    Dat gevoel krijg ik ook als ik Levinas lees. Hij gebruikt ook vaak sterke woorden als “ik ben de gijzelaar van de ander”, niet meer vrij om te doen wat ik zelf wil, maar gegijzeld om te dienen.

    Ja, zijn stelligheid is wat mij betreft ook zijn zwakke kant. Ik denk dat ik zijn analyse meer zie als een model om naar de werkelijkheid te kijken en hij het meer ziet als de werkelijkheid zelf zoals die is. Daarmee kan ik tegelijkertijd onder de indruk en geïrriteerd zijn over wat hij schrijft 😉