The White Cowboy: de kerkgangers (2)

The White Cowboy verlost de stad van deprimerende protestanten en uiteindelijk van alle religie. Of schuilt er meer achter de witte gestalte die overal vreugde en gezelligheid komt brengen? Een cultuurtheologische analyse van een tekenfilm.

Gelovigen van allerlei snit en pluimage staan te vaak bekend om hun gestrengheid en serieuze inborst. In de aflevering Kerkgangers van de satirische Nederlandse tekenfilmserie The White Cowboy (coproductie van AnimationWorks en de VPRO, vanaf 1998) worden de inwoners van het iconische Wild West-gehucht Bullit Hole City geconfronteerd met deze negatieve kant van de christelijke traditie. De inwoners van Bullit Hole City zijn normaal gesproken verschrikkelijk aardig en tolerant tegen elkaar. De zon schrijnt elke dag en iedereen verdraagt elkaar in liefde en geduld. Gods paradijs op aarde.

Kerkklokken

Dan op een zekere zondagochtend weerklinken de kerkklokken door de stad. Door de straten marcheert een geheel in het zwart geklede menigte op weg naar de kerk, aangevoerd door een kleine maar fanatieke dominee. In de kerk gekomen zingen de gelovigen deprimerende liederen (‘Honger en ziekte, en dood en verderf’) waarna de fanatieke dominee zijn gemeente een donderpreek geeft die letterlijk het onweer laat losbarsten over het stadje. De steile, sombere stemming van de ontegenzeggelijk protestantse kerkgangers van de meest zware snit, heeft zijn inwerking op de gehele stad. Bloemen verwelken, dieren weigeren te eten, alle vermaak lijkt zinloos. De mensen vertellen elkaar moppen om zich staande te houden tegen de invloed van de kerkgangers.

Bundel

Dan komt The White Cowboy de stad ingereden. Geconfronteerd met de kerkgangers besluit hij om drastische maatregelen te nemen. Hij verwisselt de zwarte zangbundels voor witte bundels van eigen makelij. De gemeente zingt nietsvermoedend de nieuwe liederen die spreken van zon, geluk en gezelligheid in plaats van kommer en kwel. De verbaasde dominee roept uit ‘wat doen we hier nog?’ En alle kerkgangers stromen fluitend en zingend de kerk uit om nooit meer terug te keren. Op de een of andere manier deed deze aflevering me direct denken aan de inquisitorische ijver waarmee sommige clerici de hoopvolle gezangen van Huub Oosterhuis de kerk proberen uit te werken. De witte cowboy sluit de deuren en zegt: ‘De deur kan op slot.’ De voice-over meldt vervolgens dat er nooit meer kerkgangers te vinden waren in Bullit Hole City, maar dat de inwoners dansten en feestvierden, elke dag van hun leven.

Parodie

Natuurlijk is de ‘Kerkgangers’ een parodie op de Protestantse theologie en liturgie in haar alleronmenselijkste variant. Vriendelijkheid en esthetiek zijn ver te zoeken. Er wordt gepreekt over de afgrondelijke zondigheid van de mens. En er worden op hele noten liederen gezongen die je elke lust tot vrolijkheid doet vergaan. Luther en Calvijn zouden het niet gewild hebben, maar het stereotype is toch dat je van Protestanten niet echt vrolijk wordt. En zoals het een goede katholiek betaamd, vind ik een beetje protestanten-bashen best wel grappig.

Vleesgeworden secularisatie

De White Cowboy kan natuurlijk gezien worden als een typisch VPRO-product: als de verlichte held die de mensheid bevrijdt uit de achterlijkheid van hun ‘primitief’ geloven-in-een-hogere-macht. Als hij de kerkgangers de kerk heeft uitgewerkt met zijn vrolijke gezangen, sluit de cowboy de deuren van de kerk, voorgoed. Religie en kerk lijken voorgoed weg uit het leven van de inwoners van Bullit Hole City. De witte cowboy is dan de vleesgeworden secularisatie, of misschien de ideale moderne zinzoeker die bij datgene wat anderen ‘God noemen’ vooral denkt aan de ongerepte natuur of de oneindigheid van het heelal.

Messiaanse figuur

Tegelijkertijd is de cowboy in zijn smetteloze kleren en bijna onmenselijke vriendelijkheid en deugdzaamheid een messiaanse figuur. De White Cowboy komt in elke aflevering de stad binnen, net op het moment dat de zaak hopeloos in het honderd valt. En als hij op humorvolle wijze de zaak geklaard heeft, zegt hij ‘de stad is gered’ en rijdt richting de horizon het verhaal uit. De witte cowboy is een reddende engel, die de vreugde van God komt aankondigen. Zo snel als een Emmaüsganger is hij ook weer verdwenen. Vluchtig komt hij langs, maar laat een diepe indruk achter op iedereen die hij ontmoet.

Eschatologisch figuur

In de episode van de kerkgangers doet deze messiaanse cowboy echter nog meer: hij sluit de deuren van de kerk. Het lijkt een eschatologische wenk. Als de Mensenzoon zal zijn wedergekomen (op een witte wolk of op een wit paard), dan is de kerk niet meer nodig, noch de sacramenten, noch priesters, dominees of gelovigen. God zal alles in allen zijn. De White Cowboy die de deuren van de kerk sluit omdat Gods vrede en liefde vanaf dat moment overal in het dorp te vinden zijn, lijkt een belofte voor de gehele wereld.

Frank G. Bosman is cultuurtheoloog en verbonden aan de Tilburg School of Theology. Zie zijn weblog Goedgezelschap.eu.

Advertenties

11 responses to “The White Cowboy: de kerkgangers (2)”

  1. rob says :

    @Frank

    Hij verwisselt de zwarte zangbundels voor witte bundels van eigen makelij. De gemeente zingt nietsvermoedend de nieuwe liederen die spreken van zon, geluk en gezelligheid in plaats van kommer en kwel. De verbaasde dominee roept uit ‘wat doen we hier nog?’ En alle kerkgangers stromen fluitend en zingend de kerk uit om nooit meer terug te keren.

    Die grote wisseltruc hebben evangelische stromingen ook toegepast.
    Geen honger ziekte dood of verderf, maar liefde overwinning glorie en blijdschap.
    Maar dan met de bedoeling de kerken weer vol te krijgen 🙂

    En zoals het een goede katholiek betaamd, vind ik een beetje protestanten-bashen best wel grappig.

    schaam je 🙂

    Tegelijkertijd is de cowboy in zijn smetteloze kleren en bijna onmenselijke vriendelijkheid en deugdzaamheid een messiaanse figuur. De White Cowboy komt in elke aflevering de stad binnen, net op het moment dat de zaak hopeloos in het honderd valt. En als hij op humorvolle wijze de zaak geklaard heeft, zegt hij ‘de stad is gered’ en rijdt richting de horizon het verhaal uit. De witte cowboy is een reddende engel, die de vreugde van God komt aankondigen. Zo snel als een Emmaüsganger is hij ook weer verdwenen. Vluchtig komt hij langs, maar laat een diepe indruk achter op iedereen die hij ontmoet.

    De witte cowboy redt de mensheid van een zwaarmoedige invloed van buitenaf. De stad is gered op het moment dat de kerk de deur sluit.
    Zoals je hier omschrijft:

    De White Cowboy kan natuurlijk gezien worden als een typisch VPRO-product: als de verlichte held die de mensheid bevrijdt uit de achterlijkheid van hun ‘primitief’ geloven-in-een-hogere-macht.

    De grote vraag is eigenlijk waar die mensen vandaan komen.
    Wie zijn die kerkgangers die het stadje overspoelen?

    Je krijgt de indruk dat mensen vrolijk en vredig leefden toen er nog geen kerkgangers waren. Dat betekent dat invloed van anderen (religieuzen) de boel verpesten met hun sombere stemming.

    Dat betekent dat buiten de religie, de mensheid kan verkeren in een pure mooie vrolijke liefdevolle toestand.
    De mensheid hoeft alleen gered te worden van de religie, niet van zichzelf .
    Dat is wat de messiaanse cowboy doet.

    De messiaanse cowboy is een reddende engel die de vreugde van God aankondigt.

    Op grond waarvan?
    Is er vreugde van God als de mensheid bevrijd wordt van de religie?
    In een leeg huis komen er wel 7 demonen voor terug.
    Nb: een goed georganiseerde religie heeft de voordelen van een strakker georganiseerde maatschappij.
    Een ongeorganiseerde maatschappij is niet per definitie veel beter af. Kijk maar naar de chaos die ontstaat als er een gehaat regime ontmanteld wordt.

    De overeenkomst tussen de secularisatie en de evangelische stroming is dat de vijand van buitenaf komt, niet van binnenuit.
    Bij de evangelische stroming hebben we de hulp v God nodig om de invloeden v buitenaf te corrigeren (want daar gaat 99% vd prediking over) Die invloed v buitenaf is dan hetzij maatschappelijk, hetzij demonisch.
    Maar de mens zelf is dan blijkbaar puur en ongerept zonder die invloed.

    In feite is dat gedachtengoed gewoon een lekker stukje zondeval.: aan mij mankeert niets , het is de slang, de duivel, Eva of Adam ,God , Stalin of Saddam die het verkloot hebben.

  2. joost says :

    rob

    Dat betekent dat buiten de religie, de mensheid kan verkeren in een pure mooie vrolijke liefdevolle toestand.
    De mensheid hoeft alleen gered te worden van de religie, niet van zichzelf .

    dat is een bekend verhaal, de natuurvolkeren leefden allemaal gelukkig en vredig voordat ze (soms met geweld) werden bekeerd door vrome huichelaars.
    joost

  3. rob says :

    @Joost
    Ah, de kookpotten van de kannibalen hebben die %$#@refo’s daar neergezet.
    Natuurvolken moorden elkaar ook nooooiiit uit, echt nooit.
    De magische vriendelijke voodoo-wereld is bijvoorbeeld ook opgebouwd uit louter mensvriendelijke rituelen.
    Alle ellende komt door de zwarte kousen-kerk.

  4. omiettje says :

    @rob, je vergeet even dat ware godsdienst iets totaal anders is dan religie. Ware godsdienst stelt je instaat om de Vreugde der Wet te vieren, zoals de joden die vierden. Probeer je dat eens voor te stellen: de Vreugde der Wet vieren….
    Misschien dat je dan iets kunt snappen van de diepere onderlaag in dit filmpje, zelfs al hebben de makers ervan dat misschien niet eens zo bedoelt…

  5. rob says :

    @Omiettje
    De vreugde vd wet is de ware religie.
    Dat snap ik best 🙂
    De vraag is of religie het grote struikelblok is om daar te komen.
    Dat is te simpel.

  6. joost says :

    rob

    Natuurvolken moorden elkaar ook nooooiiit uit, echt nooit..
    Alle ellende komt door de zwarte kousen-kerk

    opgedrongen religie heeft beduidend meer kwaad gedaan dan mensen hun eigen religie te laten volgen, spreken over een religie is één ding, deze goedschiks of kwaadschiks op te dringen is een ander.verhaal.
    joost.

  7. omiettje says :

    De Vreugde van de Wet is geen religie maar Godsdienst met een G!
    Er is namelijk een groot verschil tussen religie en Godsdienst. Godsdienst is geen struikelblok, religie kan dat wel zijn.

  8. rob says :

    @Ettje
    Religie kan dat idd zijn, maar hoe bedrijf je G? Kan jij dat? Kan ik dat?

  9. omiettje says :

    Ja! Dat kunnen jij en ik!

  10. rob says :

    echt niet

Trackbacks / Pingbacks

  1. The White Cowboy: de kerkgangers « Frank G. Bosman - 18 november, 2013